เตรียมตัวก่อนมีลูก: คู่มือฉบับแม่ไทย ตั้งแต่ตรวจร่างกาย เงิน ยันหัวใจ (ไม่ต้องพร้อมร้อยเปอร์เซ็นต์ก็เริ่มได้)

ตัดสินใจว่าจะมีลูกแล้ว ใจหนึ่งก็ตื่นเต้น อีกใจก็งงว่า “แล้วต้องเริ่มจากตรงไหน” เปิดโซเชียลก็เจอทั้งสูตรบำรุงไข่ ทั้งแพ็กเกจตรวจราคาหลักหมื่น ทั้งคำถามจากญาติว่า “เมื่อไหร่จะมี” รวมกันจนหัวหมุน

ไม่ต้องรีบค่ะ เราไม่จำเป็นต้องพร้อมร้อยเปอร์เซ็นต์ก็เริ่มได้ เราเลยรวบทุกเรื่องที่ควรทำก่อนท้องไว้ในหน้าเดียว ทั้งร่างกาย อาหาร วัคซีน เงิน สิทธิ์ และหัวใจ แต่ละหัวข้อมีลิงก์ให้อ่านเจาะลึกต่อ ค่อยๆ ทำทีละข้อก็ทันนะคะ

อยากมีลูก ต้องเตรียมตัวอะไรบ้างก่อนท้อง

Quick Answer: เตรียม 6 เรื่อง คือ ตรวจสุขภาพทั้งคู่ เริ่มกรดโฟลิก เช็กวัคซีน ปรับไลฟ์สไตล์และคุยเรื่องยา เช็กเงินกับสิทธิ์ และคุยกันเรื่องใจ เริ่มราว 3 เดือนก่อนพยายามมีลูก

ถ้าเหนื่อยๆ ไม่อยากอ่านยาว ดูตารางนี้ก่อนค่ะ

เรื่อง	ทำอะไร	อ่านต่อ
ตรวจสุขภาพ	ตรวจเลือด ประวัติโรค ความดัน น้ำตาล ทั้งสองคน	ตรวจสุขภาพก่อนมีลูก
ธาลัสซีเมีย	คัดกรองพาหะทั้งสามีภรรยา	ตรวจธาลัสซีเมียก่อนมีลูก
กรดโฟลิก	เริ่มกินอย่างน้อย 1 เดือนก่อนท้อง	กรดโฟลิกก่อนท้อง
วัคซีน	เช็กภูมิหัดเยอรมัน ถ้าฉีด MMR เว้น 1 เดือน	หัวข้อวัคซีนด้านล่าง
เงินและสิทธิ์	เช็กประกันสังคม ลาคลอด เงินสำรอง	ประกันสังคมส่งกี่เดือนถึงเบิกค่าคลอดได้
ใจและความสัมพันธ์	คุยกับแฟนเรื่องเหตุผล งาน เงิน การแบ่งหน้าที่	พร้อมมีลูกหรือยัง

ควรเริ่มเตรียมตัวก่อนท้องกี่เดือน

Quick Answer: ประมาณ 3 เดือนก่อนเริ่มพยายาม เพราะ NHS (ระบบสาธารณสุขของอังกฤษ) แนะนำให้เริ่มกรดโฟลิกราว 3 เดือนก่อนท้อง และถ้าต้องฉีดวัคซีน MMR ต้องเว้นอย่างน้อย 1 เดือนก่อนตั้งครรภ์

ลองแบ่งเป็นช่วงแบบนี้ดูค่ะ

1. 3 เดือนก่อน นัดตรวจสุขภาพทั้งคู่ เริ่มกรดโฟลิก เช็กยาที่กินอยู่กับหมอ เช็กสิทธิ์ประกันสังคม
2. 2 เดือนก่อน ฉีดวัคซีนที่ขาด (ถ้ามี) เริ่มลดบุหรี่ แอลกอฮอล์ และปรับอาหาร
3. 1 เดือนก่อน ฟังผลตรวจครบ วางแผนเรื่องงานและเงินกับแฟน
4. เริ่มพยายาม ไม่ต้องเครียดเรื่องนับวัน มีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอ ดูแลกันและกัน

ถ้ารู้ตัวว่าท้องไปแล้วก่อนจะเตรียมอะไรได้ทัน ไม่เป็นไรเลยนะคะ ข้ามไปเริ่มกรดโฟลิกกับไปฝากครรภ์ได้เลย ตามที่เขียนไว้ใน ฝากครรภ์ครั้งแรก ไปตอนกี่สัปดาห์

ก่อนท้องต้องตรวจสุขภาพอะไรบ้าง

Quick Answer: ซักประวัติโรคและยา ตรวจความเข้มข้นเลือดและคัดกรองธาลัสซีเมีย หมู่เลือด ซิฟิลิส HIV ไวรัสตับอักเสบบี ภูมิหัดเยอรมัน ความดัน น้ำตาล น้ำหนัก และมะเร็งปากมดลูกถ้าถึงรอบ ฝ่ายชายตรวจบางรายการด้วย

NHS แนะนำให้คุยกับแพทย์ก่อนเริ่มพยายามถ้ามีโรคประจำตัว ให้ตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ถ้ามีความเสี่ยง เช็กรอบตรวจมะเร็งปากมดลูก และรับวัคซีน MMR ถ้ายังไม่เคยได้

ในบริบทไทย ข้อที่ต้องเพิ่มแน่ๆ คือ ธาลัสซีเมีย เพราะกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ระบุว่าคนไทยเป็นพาหะมากถึง 18 ถึง 24 ล้านคน และส่วนใหญ่ไม่รู้ตัว

รายการครบ พร้อมเช็กลิสต์แยกฝ่ายหญิงฝ่ายชาย และวิธีเลือกที่ตรวจ อยู่ใน ตรวจสุขภาพก่อนมีลูก รายการที่หมอสูติอยากให้ตรวจ ค่ะ

ทำไมต้องตรวจธาลัสซีเมียทั้งสามีภรรยา

Quick Answer: เพราะลูกจะเป็นธาลัสซีเมียชนิดรุนแรงได้ก็ต่อเมื่อได้ยีนผิดปกติจากทั้งพ่อและแม่ ถ้าเป็นพาหะที่เข้าคู่กันทั้งคู่ ลูกแต่ละคนมีโอกาสเป็นโรค 1 ใน 4

ธาลัสซีเมียชนิดรุนแรงที่พบบ่อยในไทยมี 3 ชนิด ตั้งแต่ชนิดที่ทารกบวมน้ำและเสียชีวิตในครรภ์ ไปจนถึงชนิดที่ต้องรับเลือดตลอดชีวิต การตรวจเริ่มจากเจาะเลือดคัดกรองธรรมดา ถ้าผลผิดปกติค่อยตรวจยืนยัน

ตรวจก่อนท้องดีกว่าตรงที่มีเวลาคิดและมีทางเลือกมากกว่า แต่ถ้าท้องแล้ว สิทธิ์บัตรทองก็ครอบคลุมการตรวจคัดกรองให้ทั้งแม่และสามีค่ะ ขั้นตอนตรวจ ความหมายของผล และทางเลือกของคู่เสี่ยง อ่านต่อที่ ตรวจธาลัสซีเมียก่อนมีลูก ทำไมหมอขอเลือดพ่อด้วย

ก่อนท้องควรกินอะไร ต้องกินกรดโฟลิกไหม

Quick Answer: ต้องกินค่ะ CDC (ศูนย์ควบคุมโรคสหรัฐฯ) แนะนำกรดโฟลิกวันละ 400 ไมโครกรัม เริ่มอย่างน้อย 1 เดือนก่อนท้อง เพื่อช่วยป้องกันภาวะหลอดประสาทไม่ปิดของลูก ควบคู่กับอาหารหลากหลายที่มีผักใบเขียว ถั่ว และผลไม้

ภาพ: Waskyria Miranda / Pexels

ท่อประสาทของลูกสร้างตัวในไม่กี่สัปดาห์แรก ตอนที่หลายคนยังไม่รู้ว่าท้องด้วยซ้ำ นี่แหละเหตุผลที่หมออยากให้เริ่ม “ก่อน” ส่วนในไทย กรมอนามัยส่งเสริมยาเม็ดเสริมธาตุเหล็กและกรดโฟลิกแบบสัปดาห์ละเม็ดสำหรับผู้หญิงที่เตรียมตั้งครรภ์ด้วย

เรื่องอาหาร ไม่ต้องหาเมนูพิเศษค่ะ กินให้หลากหลาย ผักใบเขียว ถั่ว ปลา ไข่ ผลไม้ ลดของหวานจัดและอาหารแปรรูป ก็ดีพอแล้ว ถ้าเจอสูตร “บำรุงไข่” ในโซเชียลแล้วอยากลอง โดยเฉพาะแบบที่เป็นอาหารเสริมหรือสมุนไพร ปรึกษาเภสัชกรก่อนนะคะ

ขนาดโฟลิกที่ใช้ ใครต้องได้ขนาดสูงกว่า ขอฟรีได้ที่ไหน และถ้าเริ่มช้าต้องทำยังไง อยู่ใน กรดโฟลิก ทำไมหมอให้กินก่อนรู้ว่าท้อง

ก่อนท้องต้องฉีดวัคซีนอะไรไหม

Quick Answer: เช็กภูมิหัดเยอรมันก่อน ถ้ายังไม่มีภูมิ ให้ฉีดวัคซีน MMR แล้วเลี่ยงการตั้งครรภ์อย่างน้อย 1 เดือนตามคำแนะนำของ CDC และให้หมอดูว่าวัคซีนอื่นของเราครบหรือยัง

CDC แนะนำให้ผู้หญิงที่วางแผนตั้งครรภ์อัปเดตวัคซีนให้ครบก่อนท้อง โดยเฉพาะ MMR ที่ป้องกันหัดเยอรมัน และตรวจเลือดยืนยันภูมิได้ ข้อนี้เป็นเหตุผลหลักที่ควรไปตรวจล่วงหน้าหลายเดือน

ส่วนวัคซีนอีกชุดที่ฉีด ระหว่าง ท้อง เพื่อส่งภูมิไปถึงลูกแรกเกิด เป็นคนละเรื่องกัน อ่านได้ที่ วัคซีนคนท้อง เข็มไหนฉีดตอนท้อง ค่ะ

ก่อนท้องต้องเลิกอะไรบ้าง และยาที่กินอยู่ต้องหยุดไหม

Quick Answer: NHS แนะนำให้เลิกบุหรี่ เลี่ยงแอลกอฮอล์และสารเสพติด ดูแลน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ และคุยกับหมอเรื่องยาทุกตัว โดยห้ามหยุดยาที่หมอสั่งเอง

• บุหรี่ ถ้าเลิกเองยาก ขอความช่วยเหลือจากหมอหรือคลินิกเลิกบุหรี่ได้ และชวนแฟนเลิกไปด้วยกันค่ะ
• แอลกอฮอล์ NHS แนะนำให้เลี่ยงตั้งแต่ช่วงพยายามมีลูก
• น้ำหนัก NHS ระบุว่าน้ำหนักน้อยหรือมากเกินไปทำให้ตั้งครรภ์ยากขึ้น และน้ำหนักเกินระหว่างท้องเพิ่มความเสี่ยงความดันสูง ครรภ์เป็นพิษ และเบาหวานขณะตั้งครรภ์
• ยาและสมุนไพร บอกหมอทุกตัว รวมยาซื้อเองและอาหารเสริม ถ้ามีโรคอย่างลมชัก เบาหวาน หรือ HIV หมอจะช่วยวางแผนยาให้ปลอดภัยก่อนท้อง
• กาแฟ ไม่ต้องเลิกขาดค่ะ แต่ถ้าท้องแล้วควรคุมปริมาณ ดูตัวเลขได้ที่ คนท้องกินกาแฟได้ไหม

ถ้าอยากรู้ล่วงหน้าว่าตอนท้องอะไรที่ต้องเลี่ยงจริงๆ และอะไรเป็นแค่ความเชื่อ อ่านเก็บไว้ได้ที่ คนท้องห้ามกินอะไรจริงๆ

ต้องเตรียมเงินและเช็กสิทธิ์อะไรบ้าง

Quick Answer: เช็กว่าเราและแฟนเป็นผู้ประกันตนมาตราไหน ส่งเงินสมทบครบ 5 เดือนภายใน 15 เดือนก่อนเดือนคลอดหรือยัง ดูวันลาคลอด และวางแผนเงินช่วงที่รายได้ลดลง

สิ่งที่ควรรู้ไว้ก่อนท้อง

• ประกันสังคม ม.33 และ ม.39 ส่งครบ 5 ใน 15 เดือน ได้ค่าคลอดเหมาจ่าย 15,000 บาท และแม่ได้เงินหยุดงาน 50% ของค่าจ้าง 90 วัน
• ประกันสังคม ม.40 ไม่มีสิทธิ์กรณีคลอดบุตร ถ้าเราเป็นแม่ค้าออนไลน์หรือฟรีแลนซ์ ให้ดูสิทธิ์ของแฟนประกอบ
• เปลี่ยนงานหรือลาออก ระวังเดือนที่ส่งขาดช่วง และดูเงื่อนไขการสมัคร ม.39
• วันลาคลอด เป็นสิทธิ์ตามกฎหมายแรงงาน แยกจากเงินประกันสังคม

รายละเอียดการนับเดือน เคสเปลี่ยนงาน และเช็กลิสต์ อยู่ใน ประกันสังคมต้องส่งกี่เดือนถึงเบิกค่าคลอดได้ ส่วนเรื่องวันลา อ่าน ลาคลอดตามกฎหมายไทย ได้กี่วัน และเงินรายเดือนหลังลูกเกิด อ่าน เงินสงเคราะห์บุตรจากประกันสังคม กับ ลงทะเบียนเงินอุดหนุนเด็กแรกเกิด

แล้วเรื่องใจล่ะ จะรู้ได้ยังไงว่าพร้อม

Quick Answer: ไม่มีใครพร้อมครบทุกข้อ แต่ควรคุยกับแฟนให้ครบทุกข้อ ทั้งเหตุผลที่อยากมี สุขภาพใจ งาน เงิน การแบ่งหน้าที่ คนช่วยเลี้ยง และความเชื่อของสองครอบครัว

เรื่องที่คู่รักหลายคู่ลืมคุยกันคือ “ใครทำอะไร” หลังลูกเกิด ใครตื่นกลางคืน ใครพาไปหาหมอ ใครลางาน คุยตอนนี้ง่ายกว่าคุยตอนอดนอนมาสามคืนเยอะค่ะ

แล้วถ้าใครเคยมีภาวะซึมเศร้าหรือวิตกกังวล บอกหมอตั้งแต่ช่วงวางแผนเลยนะคะ ไม่ใช่เรื่องน่าอาย และอย่าหยุดยาเอง 10 คำถามให้คุยกับแฟน พร้อมเช็กลิสต์ติ๊กได้ อยู่ใน พร้อมมีลูกหรือยัง คำถามที่ควรคุยกับแฟนก่อน

ส่วนคนที่โดนถาม “เมื่อไหร่จะมี” ทุกครั้งที่กลับบ้าน ขอส่งกำลังใจให้ค่ะ ตกลงกับแฟนไว้ว่าจะตอบเหมือนกันสั้นๆ แล้วเปลี่ยนเรื่อง ไม่ต้องอธิบายใครทั้งนั้น

พยายามมีลูกนานแค่ไหนถึงควรไปหาหมอ

Quick Answer: NHS ระบุว่าผู้หญิงอายุไม่เกิน 39 ปีที่มีเพศสัมพันธ์โดยไม่คุมกำเนิดทุก 2 ถึง 3 วัน มีแนวโน้มตั้งครรภ์ภายใน 1 ปี ถ้าพยายามมา 1 ปีแล้วยังไม่ท้อง ให้ไปพบแพทย์

ไม่ต้องเครียดกับการนับวันไข่ตกทุกเดือนก็ได้ค่ะ NHS บอกว่าไข่มักตกราว 14 วันก่อนประจำเดือนรอบถัดไป แต่แต่ละคนไม่เท่ากัน การมีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอทุก 2 ถึง 3 วันจึงครอบคลุมช่วงนั้นได้โดยไม่ต้องลุ้นทุกคืน

แต่ไม่ต้องรอครบปีถ้ามีเรื่องเหล่านี้

• ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอมาก หรือไม่มาเลย
• มีโรคประจำตัว หรือกินยาประจำ
• รู้ว่ามีปัญหาเรื่องการมีบุตร หรือมีเพศสัมพันธ์ลำบาก (NHS แนะนำให้คุยกับแพทย์ได้เลย)
• กังวลเรื่องอายุ คุยกับหมอได้ตั้งแต่ช่วงวางแผน

ไปหาหมอเลยถ้า…

Quick Answer: ถ้ามีโรคประจำตัวที่ต้องปรับยา เคยแท้งซ้ำหรือมีปัญหาในท้องก่อน ผลคัดกรองธาลัสซีเมียผิดปกติทั้งคู่ หรือมีอาการรุนแรงอย่างปวดท้องน้อยมาก เลือดออกผิดปกติ ให้พบแพทย์โดยไม่ต้องรอ

• มีโรคเบาหวาน ความดันสูง ลมชัก ไทรอยด์ โรคหัวใจ หรือกินยาประจำ
• เคยแท้งหลายครั้ง เคยคลอดก่อนกำหนด หรือเคยมีลูกที่มีความผิดปกติแต่กำเนิด
• ผลคัดกรองธาลัสซีเมียผิดปกติทั้งสองคน
• เคยตั้งครรภ์ที่ลูกมีภาวะหลอดประสาทไม่ปิด (อาจต้องได้โฟลิกขนาดสูงตามที่หมอสั่ง)
• รู้สึกเศร้า สิ้นหวัง หรือเครียดจนใช้ชีวิตปกติไม่ได้ ปรึกษาแพทย์หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323
• ไปโรงพยาบาลทันที ถ้าปวดท้องน้อยรุนแรง เลือดออกทางช่องคลอดมาก หน้ามืดจะเป็นลม โดยเฉพาะถ้าประจำเดือนเลื่อน หรือโทร 1669

เห็นสองขีดแล้ว ทำอะไรต่อ

Quick Answer: กินกรดโฟลิกต่อ (หรือเริ่มทันทีถ้ายังไม่ได้กิน) แล้วไปฝากครรภ์โดยเร็ว อย่างช้าไม่เกินอายุครรภ์ 12 สัปดาห์

ยินดีด้วยล่วงหน้านะคะ ขั้นต่อไปอยู่ใน ฝากครรภ์ครั้งแรก ไปตอนกี่สัปดาห์ เตรียมอะไร แล้วถ้าอยากรู้ว่าแต่ละไตรมาสจะเจออะไรบ้าง อ่านต่อที่ คู่มือคนท้องฉบับแม่ไทย ไตรมาสต่อไตรมาส ถ้ามีเลือดออกนิดๆ ช่วงท้องอ่อน ดูวิธีแยกอาการได้ที่ เลือดออกนิดๆ ตอนท้องอ่อน

สรุปสั้นๆ ก่อนเริ่มพยายามมีลูก

Quick Answer: ตรวจสุขภาพทั้งคู่ เริ่มโฟลิก เช็กวัคซีน คุยเรื่องยา เลิกบุหรี่และเหล้า เช็กประกันสังคม คุยเรื่องใจกับแฟน แล้วเริ่มได้เลย

1. นัดตรวจสุขภาพ ทั้งสองคน รวมธาลัสซีเมีย
2. เริ่มกรดโฟลิก วันนี้
3. เช็กภูมิหัดเยอรมัน ฉีดถ้าขาด แล้วเว้น 1 เดือน
4. คุยกับหมอเรื่องยา ห้ามหยุดเอง
5. ปรับไลฟ์สไตล์ เลิกบุหรี่ เลี่ยงแอลกอฮอล์ ดูแลน้ำหนัก
6. เช็กประกันสังคม และวันลาคลอด
7. คุยกับแฟน เรื่องงาน เงิน และการแบ่งหน้าที่
8. พยายาม 1 ปีแล้วยังไม่ท้อง ไปหาหมอ (หรือเร็วกว่านั้นถ้ามีปัจจัยเสี่ยง)

ไม่มีใครเตรียมตัวได้ครบทุกข้อก่อนท้องหรอกค่ะ ทำได้แค่ไหนก็ดีแค่นั้น ที่สำคัญที่สุดคือเราสองคนเดินไปด้วยกัน ขอให้การรอคอยครั้งนี้ใจดีกับทั้งคู่นะคะ