ลาคลอดตามกฎหมายไทย: ได้กี่วัน ใครจ่ายส่วนไหน และข้อที่ HR อาจไม่ได้บอก

แจ้งหัวหน้าว่าท้องปุ๊บ หลายคนได้คำตอบจาก HR มาประโยคเดียว “ลาคลอดได้ 120 วันนะ” แล้วก็จบแค่นั้น แต่พอนั่งกดเครื่องคิดเลขจริงๆ คำถามก็ตามมาเป็นพรวน เดือนไหนบริษัทจ่าย เดือนไหนประกันสังคมจ่าย แล้วช่วงไหนที่ไม่มีใครจ่ายเลยล่ะ

เดี๋ยวเราสรุปกฎหมายฉบับล่าสุดให้แบบตรงๆ มีตัวเลขตัวอย่างให้เห็นภาพ แล้วก็สิทธิ์คุ้มครองคนท้องที่หลายคนไม่รู้ด้วยซ้ำว่ามี ส่วนเรื่องจะเริ่มลาตอนท้องกี่สัปดาห์ดี เราแยกเขียนไว้แล้วที่ ลาก่อนคลอดหรือเก็บวันไว้หลังคลอดดี ค่ะ

กฎหมายลาคลอดล่าสุดของไทยว่ายังไง

Quick Answer: พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 9) พ.ศ. 2568 ให้ลูกจ้างหญิงลาคลอดได้ครรภ์ละไม่เกิน 120 วัน (เดิม 98 วัน) มีผลตั้งแต่ 7 ธันวาคม 2568

กฎหมายฉบับนี้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อ 7 พฤศจิกายน 2568 และมีผลบังคับใช้ 30 วันหลังจากนั้น ส่วนที่เกี่ยวกับแม่และครอบครัวมีแค่นี้ค่ะ

เรื่อง	กฎหมายล่าสุด	มาตรา
ลาคลอด	ครรภ์ละไม่เกิน 120 วัน	41
ค่าจ้างจากนายจ้างช่วงลาคลอด	เท่าค่าจ้างวันทำงาน ไม่เกิน 60 วัน	59
ลูกป่วยหรือมีภาวะผิดปกติหลังคลอด	ลาต่อเนื่องได้อีก ไม่เกิน 15 วัน ได้ค่าจ้าง 50%	41 และ 59/1
คู่สมรสลาช่วยดูแล	ไม่เกิน 15 วัน ภายใน 90 วันหลังคลอด	41/1

แต่ขอแอบบอกก่อนว่า กฎหมายนี้ใช้กับลูกจ้างภาคเอกชนนะคะ ข้าราชการและพนักงานรัฐใช้ระเบียบการลาของหน่วยงานรัฐ ซึ่งไม่เหมือนกัน

120 วันนี้ ใครจ่ายส่วนไหน

Quick Answer: นายจ้างจ่ายค่าจ้างเต็มไม่เกิน 60 วัน ส่วนประกันสังคมจ่ายเงินสงเคราะห์การหยุดงาน 50% ของค่าจ้างเฉลี่ยเป็นเวลา 90 วัน แยกกันจ่ายคนละกระเป๋า

เงินสองก้อนนี้มาจากคนละที่ค่ะ และไม่ได้แบ่งวันกันแบบ “วันที่ 1 ถึง 60 บริษัท วันที่ 61 ถึง 120 ประกันสังคม” อย่างที่หลายคนเข้าใจกัน

• ก้อนที่ 1 นายจ้าง: จ่ายตามรอบเงินเดือนปกติ เท่าค่าจ้างวันทำงาน สำหรับวันลาคลอดไม่เกิน 60 วัน
• ก้อนที่ 2 ประกันสังคม: ผู้ประกันตนหญิงยื่นเบิกเอง ได้เป็นเงินเหมาจ่าย 50% ของค่าจ้างเฉลี่ย คิดเป็นเวลา 90 วัน ต้องส่งเงินสมทบอย่างน้อย 5 เดือนภายใน 15 เดือนก่อนคลอด

ส่วนวันลาที่เหลือหลังนายจ้างจ่ายครบ 60 วัน พูดง่ายๆ คือกฎหมายคุ้มครองว่าเราลาได้ แต่ไม่ได้บังคับให้นายจ้างจ่ายค่าจ้าง บางบริษัทมีสวัสดิการจ่ายเพิ่มให้ ถามให้ชัดตั้งแต่ตอนแจ้งท้องเลยนะคะ

ลองคิดเป็นตัวเลข เงินเดือน 30,000 บาท จะได้เท่าไหร่

Quick Answer: ได้ค่าจ้างจากบริษัทประมาณ 60,000 บาท บวกเงินจากประกันสังคมสูงสุด 26,250 บาท รวมราว 86,250 บาท ตลอดช่วงลา 4 เดือน

ลองสมมติว่าเป็นพนักงานรายเดือน ม.33 ส่งเงินสมทบครบเงื่อนไข และใช้สิทธิ์เต็มดูค่ะ

รายการ	วิธีคิด	ประมาณ
ค่าจ้างจากนายจ้าง	ค่าจ้างวันละ 1,000 บาท × 60 วัน	60,000 บาท
เงินจากประกันสังคม	ฐานค่าจ้างสูงสุด 17,500 × 50% × 3 เดือน	26,250 บาท
รวมตลอดการลา 120 วัน		ราว 86,250 บาท
ถ้าทำงานปกติ 4 เดือน	30,000 × 4	120,000 บาท

ประกันสังคมคิดจากฐานค่าจ้างที่ใช้คำนวณเงินสมทบซึ่งมีเพดาน ปี 2569 ถึง 2571 เพดานอยู่ที่ 17,500 บาท คนที่เงินเดือนสูงกว่านี้เลยได้เท่ากันหมดที่ 26,250 บาท ส่วนคนเงินเดือนต่ำกว่า ก็คิด 50% จากค่าจ้างเฉลี่ยจริง

เอาจริงๆ คือ ช่วงลาคลอด รายได้รวมลดลงแน่นอน ถ้าวางแผนเงินในบ้านไว้ล่วงหน้าสักเดือนสองเดือน จะหายใจคล่องขึ้นเยอะ ขั้นตอนยื่นเบิกเงินประกันสังคมอ่านต่อได้ที่ เบิกค่าคลอดประกันสังคมยังไง

ข้อที่ HR อาจไม่ได้บอก มีอะไรบ้าง

Quick Answer: วันลาไปตรวจครรภ์นับรวมใน 120 วัน วันหยุดก็นับรวม ลูกคนที่ 3 ไม่ได้เงินหยุดงานจากประกันสังคม และกฎหมายยังมีสิทธิ์คุ้มครองระหว่างท้องอีกหลายข้อ

1. วันลาไปตรวจครรภ์ นับรวมใน 120 วัน มาตรา 41 เขียนไว้ว่าวันลาเพื่อคลอดบุตรรวมถึงวันลาเพื่อตรวจครรภ์ก่อนคลอดด้วย ใครลาไปฝากครรภ์ครึ่งวันหลายรอบ ลองถาม HR ดูว่าบริษัทนับแบบไหน บางที่ให้ใช้ลาป่วยหรือลากิจแทน
2. วันหยุดก็นับรวม วันเสาร์อาทิตย์และวันหยุดนักขัตฤกษ์ที่อยู่ระหว่างลา นับเป็นวันลาด้วย 120 วันจึงเป็นวันตามปฏิทิน ราว 4 เดือน
3. ลูกคนที่ 3 ไม่ได้เงินหยุดงาน 50% ตามข้อมูลที่หอสมุดรัฐสภาเผยแพร่ ค่าคลอด 15,000 บาทยังเบิกได้ แต่ไม่ได้เงินสงเคราะห์การหยุดงาน 90 วัน
4. ถ้าลูกป่วยหลังคลอด ลาต่อได้อีก 15 วัน ต้องมีใบรับรองแพทย์ ได้ค่าจ้างครึ่งหนึ่ง
5. บริษัทให้มากกว่ากฎหมายได้ แต่ให้น้อยกว่าไม่ได้ ถ้าคู่มือพนักงานเขียนว่าลาคลอด 98 วัน ถือว่าใช้ไม่ได้แล้วสำหรับการคลอดหลัง 7 ธันวาคม 2568

ระหว่างท้อง กฎหมายคุ้มครองอะไรเราอีกบ้าง

Quick Answer: นายจ้างห้ามเลิกจ้างเพราะท้อง ห้ามให้ทำงานกะดึก ทำโอที หรือทำงานวันหยุด (มีข้อยกเว้นบางตำแหน่ง) และเราขอเปลี่ยนงานชั่วคราวได้ถ้ามีใบรับรองแพทย์

หมวด 3 การใช้แรงงานหญิง ของ พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน เขียนไว้ชัดๆ แบบนี้

• ห้ามเลิกจ้างเพราะเหตุมีครรภ์ (มาตรา 43)
• ขอเปลี่ยนหน้าที่ชั่วคราวได้ ถ้ามีใบรับรองแพทย์ว่าทำงานเดิมต่อไม่ได้ (มาตรา 42)
• ห้ามทำงานช่วง 22.00 ถึง 06.00 น. ห้ามทำงานล่วงเวลา และห้ามทำงานในวันหยุด (มาตรา 39/1) ยกเว้นบางตำแหน่ง เช่น งานบริหารหรือวิชาการ ที่ทำล่วงเวลาในวันทำงานได้ถ้าลูกจ้างยินยอม
• ห้ามทำงานบางประเภท เช่น งานเกี่ยวกับเครื่องจักรที่สั่นสะเทือน ขับยานพาหนะ หรือยกของหนักเกิน 15 กิโลกรัม (มาตรา 39)

ถ้าถูกบีบให้ลาออก ถูกเลิกจ้าง หรือบริษัทไม่จ่ายค่าจ้างช่วงลาคลอดตามกฎหมาย ปรึกษา สายด่วนกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน 1546 ได้ แล้วเก็บหลักฐานทุกอย่างเป็นลายลักษณ์อักษรไว้ เช่น อีเมล ข้อความ ใบรับรองแพทย์

ทำงานอิสระ ข้าราชการ หรือ ม.39 ม.40 ได้สิทธิ์แบบนี้ไหม

Quick Answer: ไม่เหมือนกัน วันลา 120 วันและค่าจ้าง 60 วันเป็นสิทธิ์ของลูกจ้างตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน กลุ่มอื่นต้องเช็กกติกาของตัวเอง

• ข้าราชการ พนักงานรัฐ ใช้ระเบียบการลาของหน่วยงานรัฐ ถามฝ่ายบุคคลโดยตรง
• ผู้ประกันตน ม.39 เบิกค่าคลอดได้ถ้าส่งเงินสมทบครบเงื่อนไข ส่วนเงินสงเคราะห์การหยุดงานควรเช็กกับสายด่วนประกันสังคม 1506
• ผู้ประกันตน ม.40 สิทธิ์ขึ้นกับทางเลือกที่สมัคร เช็กกับ 1506
• ฟรีแลนซ์ แม่ค้าออนไลน์ ไม่มีวันลาตามกฎหมาย ต้องวางแผนรายได้เอง ถ้าทำธุรกิจของตัวเองอยู่ ลองอ่าน ภาษีแม่ค้าออนไลน์ เพื่อวางแผนรายได้ช่วงพักคลอดไปด้วย

ก่อนเริ่มลา ควรคุยกับ HR เรื่องอะไรบ้าง

Quick Answer: ถามให้ชัด 4 เรื่อง คือวันเริ่มลา วิธีจ่ายค่าจ้าง 60 วัน สวัสดิการเพิ่มของบริษัท และเอกสารที่ต้องใช้เบิกประกันสังคม

ถ้าเป็นเรา จะถามตามนี้ แล้วขอคำตอบเป็นอีเมลไว้เลย

• ค่าจ้าง 60 วันจ่ายรวมในรอบเงินเดือนปกติไหม คิดจากฐานเงินเดือนอย่างเดียว หรือรวมค่าตำแหน่งด้วย
• บริษัทมีสวัสดิการลาคลอดเพิ่มจากกฎหมายไหม
• วันลาไปฝากครรภ์ที่ผ่านมา บริษัทบันทึกเป็นลาประเภทไหน
• ถ้าอยากต่อพักร้อนหลังลาคลอดหมด ต้องแจ้งล่วงหน้ากี่วัน
• คุณพ่อที่ทำงานบริษัทเดียวกันหรือบริษัทอื่น ใช้สิทธิ์ลา 15 วันยังไง

พอเจ้าตัวเล็กมาอยู่ในอ้อมกอดแล้ว สิทธิ์ต่อเนื่องอย่าง เงินสงเคราะห์บุตรประกันสังคม ก็ยื่นได้เลยหลังแจ้งเกิด

ลาคลอดไม่ใช่ความใจดีของบริษัทนะคะ แต่เป็นสิทธิ์ที่กฎหมายให้แม่ทุกคน ถามให้ชัด ใช้ให้เต็ม แล้วไปพักกับลูกแบบสบายใจเลยค่ะ