จดทะเบียนรับรองบุตร: ใช้เอกสารอะไร ต่างจากจดทะเบียนสมรสยังไง และทำไมควรทำ

หลายบ้านอยู่ด้วยกัน เลี้ยงลูกด้วยกันมาตลอด แค่ไม่ได้ไปจดทะเบียนสมรส บางคู่ตั้งใจแบบนั้น บางคู่ก็แค่ยังไม่ว่างไปอำเภอ ซึ่งไม่ผิดอะไรเลยค่ะ แต่มีเรื่องหนึ่งที่หลายคนมารู้เอาตอนลูกเกิด คือในทางกฎหมาย พ่อที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสยังไม่ได้เป็น “พ่อตามกฎหมาย” ของลูก ถึงชื่อจะอยู่ในสูติบัตรแล้วก็ตาม

ไม่ได้มาตัดสินใครนะคะ แค่อยากเล่าให้ชัดว่าจดทะเบียนรับรองบุตรคืออะไร ต่างจากจดทะเบียนสมรสยังไง ใช้เอกสารอะไร แล้วทำไมถึงคุ้มที่จะทำ ทั้งเพื่อลูกและเพื่อความสบายใจของทั้งบ้าน

จดทะเบียนรับรองบุตรคืออะไร ทำไมต้องทำ

Quick Answer: คือการที่พ่อจดทะเบียนให้ลูกเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของตัวเอง ใช้ในกรณีที่พ่อแม่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส เพราะถ้าไม่ทำ ตามกฎหมายลูกเป็นบุตรของแม่ฝ่ายเดียว

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เด็กที่เกิดจากแม่ที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส เป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของแม่ ส่วนพ่อจะเป็นพ่อตามกฎหมายได้ 3 ทาง

1. พ่อแม่จดทะเบียนสมรสกันภายหลัง
2. พ่อจดทะเบียนรับรองบุตร ที่สำนักทะเบียน
3. ศาลพิพากษา ว่าเป็นบุตร

ถ้ายังไม่ได้ทำสักทาง ชื่อพ่อในสูติบัตรก็ยังไม่ได้ทำให้พ่อมีอำนาจปกครองลูกตามกฎหมายค่ะ เห็นภาพชัดสุดคือเรื่องพาสปอร์ต เอกสารของกระทรวงการต่างประเทศระบุว่า ถ้าพ่อแม่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส แม่ลงนามยินยอมให้ลูกทำพาสปอร์ตได้ฝ่ายเดียว โดยใช้หนังสือรับรองการใช้อำนาจปกครองบุตร (ป.ค.14)

จดทะเบียนรับรองบุตร ต่างจากจดทะเบียนสมรสยังไง

Quick Answer: จดทะเบียนสมรสทำให้พ่อแม่เป็นคู่สมรสกัน และลูกเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของพ่อไปด้วยโดยอัตโนมัติ ส่วนจดทะเบียนรับรองบุตรเป็นเรื่องระหว่างพ่อกับลูกเท่านั้น พ่อแม่ไม่ได้เป็นคู่สมรสกัน

	จดทะเบียนสมรส	จดทะเบียนรับรองบุตร
ความสัมพันธ์พ่อแม่	เป็นคู่สมรสตามกฎหมาย	ไม่ได้เป็นคู่สมรส
ลูกเป็นบุตรของพ่อตามกฎหมาย	ใช่ โดยอัตโนมัติ	ใช่ หลังจดทะเบียน
ต้องให้ลูกยินยอมไหม	ไม่ต้อง	ต้อง (ถ้าลูกยังเล็ก ต้องผ่านศาล)
สิทธิหน้าที่ระหว่างพ่อแม่ เช่น สินสมรส	มี	ไม่มี
เหมาะกับใคร	คู่ที่พร้อมเป็นคู่สมรส	คู่ที่ยังไม่พร้อมหรือไม่ต้องการสมรส แต่อยากให้ลูกมีพ่อตามกฎหมาย

ทั้งสองทางทำให้ลูกเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของพ่อเหมือนกัน ไม่มีทางไหนดีกว่าหรือด้อยกว่า อยู่ที่ว่าบ้านเราเหมาะกับแบบไหน แต่ถ้าตั้งใจจะจดทะเบียนสมรสกันอยู่แล้ว โดยเฉพาะช่วงที่ลูกยังเป็นทารก บอกเลยว่าจดสมรสง่ายกว่า เพราะไม่ต้องขอความยินยอมจากลูกหรือผ่านศาลค่ะ

ทำแล้ว ลูกและพ่อได้อะไรบ้าง

Quick Answer: ลูกเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของพ่อย้อนหลังไปถึงวันเกิด มีสิทธิรับมรดกในฐานะทายาทโดยธรรม พ่อมีหน้าที่อุปการะเลี้ยงดู และโดยหลัก พ่อแม่จะใช้อำนาจปกครองลูกร่วมกัน

• สำหรับลูก: เป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของพ่อ มีสิทธิในมรดกของพ่อ และมีสิทธิได้รับการอุปการะเลี้ยงดูจากพ่อตามกฎหมาย
• สำหรับพ่อ: มาตรา 1566 กำหนดว่าบุตรที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะต้องอยู่ใต้อำนาจปกครองของบิดามารดา พ่อจึงมีสิทธิตัดสินใจเรื่องสำคัญของลูกร่วมกับแม่ เช่น การเรียน การรักษา หรือการเดินทาง
• สำหรับแม่: มีคนร่วมรับผิดชอบทางกฎหมาย และถ้าวันหนึ่งความสัมพันธ์เปลี่ยนไป เรื่องค่าเลี้ยงดูลูกจะชัดเจนกว่า

อีกด้านที่ต้องรู้ไว้ หลังจดทะเบียนแล้ว เรื่องที่ต้องใช้ความยินยอมของผู้ปกครอง อย่างทำ พาสปอร์ตให้ลูก ก็มักต้องให้ทั้งพ่อและแม่ยินยอม ไม่ใช่แม่คนเดียวแล้ว คุยกันให้เข้าใจตรงกันไว้ก่อนนะคะ

ต้องใช้เอกสารอะไรบ้าง

Quick Answer: บัตรประชาชน ทะเบียนบ้าน สูติบัตรของลูก พยาน 2 คนพร้อมบัตรประชาชน และคำพิพากษาของศาลถ้าเป็นกรณีที่ต้องผ่านศาล

ตามคู่มือสำหรับประชาชนของสำนักงานเขตคันนายาว กรุงเทพฯ

เอกสาร	หมายเหตุ
บัตรประจำตัวประชาชน	ของพ่อผู้ยื่น และของแม่ที่มาให้ความยินยอม
ทะเบียนบ้าน	ฉบับจริง
สูติบัตรของลูก	ฉบับจริง และสำเนา
หลักฐานการเปลี่ยนชื่อ	ถ้าเคยเปลี่ยนชื่อ
คำพิพากษาหรือคำสั่งศาล	กรณีลูกให้ความยินยอมไม่ได้ หรือมีการคัดค้าน
พยานบุคคล 2 คน	พร้อมบัตรประชาชน

ทำที่ไหน	ค่าธรรมเนียม	เวลาโดยประมาณ
ในสำนักทะเบียน (อำเภอ หรือสำนักงานเขต แห่งใดก็ได้)	ไม่มีค่าธรรมเนียม	ราว 50 นาที
นอกสำนักทะเบียน (ขอให้เจ้าหน้าที่ไปจดนอกสถานที่)	200 บาท	ราว 90 นาที

แต่ละที่อาจขอเอกสารต่างกันนิดหน่อย โทรถาม Call Center 1548 ของกรมการปกครองก่อนไปสักนิด จะได้ไม่ต้องอุ้มลูกไปเสียเที่ยวค่ะ

ลูกยังเป็นทารก ต้องให้ลูกยินยอมยังไง

Quick Answer: กฎหมายกำหนดให้ต้องได้รับความยินยอมทั้งจากแม่และจากตัวเด็ก ถ้าเด็กยังเล็กจนไม่อาจให้ความยินยอมได้ ต้องยื่นคำร้องต่อศาลให้มีคำพิพากษาก่อน แล้วจึงนำคำพิพากษาไปจดทะเบียน

ข้อนี้แหละที่หลายบ้านไม่รู้ ไปถึงอำเภอแล้วต้องหอบเอกสารกลับบ้าน มาตรา 1548 ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ กำหนดว่า

• พ่อจะจดทะเบียนเด็กเป็นบุตรได้ ต่อเมื่อได้รับความยินยอมของเด็กและแม่ของเด็ก
• ถ้าแม่หรือเด็กไม่มาให้ความยินยอม นายทะเบียนจะแจ้งไป ถ้า ไม่คัดค้านภายใน 60 วัน (หรือ 180 วัน ถ้าอยู่ต่างประเทศ) ให้ถือว่ายินยอม
• ถ้าแม่หรือเด็ก คัดค้าน ไม่ยินยอม หรือไม่อาจให้ความยินยอมได้ การจดทะเบียนต้องมี คำพิพากษาของศาล

ทารกกับเด็กเล็กยังให้ความยินยอมเองไม่ได้อยู่แล้ว ในทางปฏิบัติเลยมักต้องยื่นคำร้องต่อศาลเยาวชนและครอบครัวก่อน ขั้นตอนทางศาลมีรายละเอียดของมัน ลองปรึกษาสำนักทะเบียน ศาลที่จะยื่น หรือทนายความก่อนเริ่ม หลายศาลก็มีจุดให้คำปรึกษาประชาชนด้วยค่ะ

ส่วนบ้านที่ตั้งใจจะจดทะเบียนสมรสกันอยู่แล้ว จดสมรสไปเลยก็ทำให้ลูกเป็นบุตรชอบด้วยกฎหมายของพ่อได้ โดยไม่ต้องผ่านขั้นตอนนี้

ควรทำตอนไหน และมีอะไรต้องคุยกันก่อน

Quick Answer: ทำได้ทุกเมื่อ ไม่มีเส้นตายแบบแจ้งเกิด แต่ยิ่งทำเร็ว เรื่องเอกสารของลูกในอนาคตยิ่งง่าย ควรคุยกันให้ชัดก่อนว่าจะเลือกจดทะเบียนสมรสหรือรับรองบุตร

ก่อนไปอำเภอ ลองนั่งคุยกันเรื่องพวกนี้ให้จบก่อนค่ะ

• จะใช้นามสกุลใคร และถ้าจะเปลี่ยนนามสกุลลูกหลังจดทะเบียน ต้องทำเรื่องเพิ่มที่สำนักทะเบียน
• ใครเป็นคนพาลูกไปทำเอกสารสำคัญ เช่น พาสปอร์ต สิทธิการรักษา
• ถ้าวันหนึ่งแยกกันอยู่ ใครดูแลลูก และค่าเลี้ยงดูจะตกลงกันยังไง
• มีเรื่องเงินหรือมรดก ที่อยากวางแผนไว้ให้ลูกไหม

แต่งานเอกสารเรื่องแรกหลังคลอดก็ยังเป็น การแจ้งเกิดภายใน 15 วัน อยู่ดีนะคะ แจ้งเกิดให้เรียบร้อยก่อน เรื่องรับรองบุตรค่อยวางแผนตามจังหวะของบ้านเราได้ ถ้าอยากเห็นภาพรวมงานทั้งหมดช่วง 3 เดือนแรก ลองอ่าน คู่มือ 3 เดือนแรกของลูก

ครอบครัวมีได้หลายแบบค่ะ จะจดทะเบียนแบบไหนก็ได้ ขอแค่ลูกได้รับการคุ้มครองครบทั้งจากพ่อและแม่ ทั้งในชีวิตจริงและบนกระดาษ