ลูกสำลัก ไอแค่ไหนปล่อยได้ แค่ไหนต้องช่วย? วิธีช่วยเด็กต่ำกว่า 1 ขวบที่พ่อแม่ควรฝึกไว้
ลูกยังไอแรงได้ให้ไอต่อ ถ้าไอไม่มีเสียง ร้องไม่ได้ หายใจไม่ออก ทารกต่ำกว่า 1 ขวบ ตบหลัง 5 ครั้ง สลับกดหน้าอก 5 ครั้ง เด็กเกิน 1 ขวบ ตบหลังสลับกดท้อง ห้ามล้วงคอ และโทร 1669
ลูกกำลังกินข้าวอยู่ดีๆ แล้วไอแค่กๆ หน้าแดง แม่ตกใจจนมือไม้สั่น จะตบหลังเลยดีไหม หรือรอก่อน? ช่วงวินาทีแบบนั้น คิดอะไรไม่ออกจริงๆ ค่ะ
บทความนี้เลยตั้งใจให้อ่านตอนใจเย็นๆ จำขั้นตอนไว้ในหัว เดี๋ยวเราไล่ให้ดูตั้งแต่แยกว่าเมื่อไหร่ปล่อยไอ เมื่อไหร่ต้องลงมือนะคะ
ไอแบบไหนปล่อยได้ แบบไหนต้องช่วย
Quick Answer: ไอแรง ร้องได้ หายใจได้ ปล่อยให้ไอเอง แต่ถ้าไอไม่มีเสียง ร้องไม่ได้ หายใจไม่ออก ต้องช่วยทันที
การไอแรงๆ คือร่างกายกำลังดันของออกเองอยู่ ถ้าเราตบหรือล้วงตอนนั้นอาจรบกวนมากกว่าช่วย อยู่ข้างๆ ลูก คอยดูใกล้ๆ
สัญญาณที่ต้องลงมือ
- ไอเงียบ ไอไม่มีแรง หรือไม่ไอเลย
- ร้องไม่มีเสียง พูดไม่ได้
- หายใจไม่ออก หายใจเสียงดังหวีด
- ริมฝีปากหรือหน้าเริ่มเขียวคล้ำ
- ซึม ตัวอ่อน ไม่ตอบสนอง
ทารกต่ำกว่า 1 ขวบ: ตบหลัง 5 สลับกดหน้าอก 5
Quick Answer: วางลูกคว่ำ หัวต่ำกว่าตัว ตบหลัง 5 ครั้ง ถ้าไม่หลุด หงายลูกแล้วกดหน้าอก 5 ครั้ง วนไปจนกว่าจะหลุด
ขั้นตอนตาม NHS (ระบบสาธารณสุขอังกฤษ)
- ตะโกนเรียกคนช่วย ให้อีกคนโทร 1669 ทันที
- ตบหลัง: นั่งลง วางลูกคว่ำบนต้นขาหรือแขน ใช้มือประคองหัวและขากรรไกร ให้หัวต่ำกว่าตัว ตบแรงๆ กลางหลังระหว่างสะบัก สูงสุด 5 ครั้ง ดูทุกครั้งว่าหลุดหรือยัง
- กดหน้าอก: ถ้ายังไม่หลุด หงายลูกบนต้นขา หัวต่ำกว่าเท้า วาง 2 นิ้วกลางหน้าอก ต่ำกว่าแนวหัวนมเล็กน้อย กดลงแรงๆ สูงสุด 5 ครั้ง
- วนซ้ำ ตบหลัง 5 กดหน้าอก 5 จนกว่าจะหลุด หรือรถพยาบาลมาถึง อย่าทิ้งลูกไว้คนเดียว
- ถ้าลูกหมดสติ วางบนพื้นแข็ง เปิดลำโพงโทร 1669 ดูในปาก หยิบออกได้เฉพาะเมื่อเห็นชัด แล้วเริ่มช่วยหายใจและนวดหัวใจตามที่เจ้าหน้าที่บอก
ห้ามกดท้องทารกต่ำกว่า 1 ขวบ
เด็กเกิน 1 ขวบ: ตบหลัง 5 สลับกดท้อง 5
Quick Answer: ให้ลูกโน้มตัวไปข้างหน้า ตบหลัง 5 ครั้ง ถ้าไม่หลุด ยืนด้านหลัง กำมือวางระหว่างสะดือกับซี่โครง แล้วดึงเข้าและขึ้นแรงๆ 5 ครั้ง
- ให้ลูกนอนคว่ำบนตัก หรือโน้มตัวไปข้างหน้า ตบกลางหลังสูงสุด 5 ครั้ง
- ถ้ายังไม่หลุด ยืนหรือคุกเข่าด้านหลังลูก กำมือวางระหว่างสะดือกับซี่โครง มืออีกข้างจับกำปั้นไว้ ดึงเข้าและขึ้นแรงๆ สูงสุด 5 ครั้ง
- วนตบหลังกับกดท้องจนกว่าจะหลุด หรือรถพยาบาลมา
สิ่งที่ห้ามทำ
Quick Answer: ห้ามล้วงคอแบบมองไม่เห็น และห้ามกดท้องทารกต่ำกว่า 1 ขวบ
- ล้วงคอ: NHS เตือนว่าการแหย่นิ้วซ้ำๆ แบบมองไม่เห็นอาจทำให้แย่ลง หยิบออกได้เฉพาะเมื่อเห็นชัดในปาก
- กดท้องทารก: ทารกต่ำกว่า 1 ขวบใช้การกดหน้าอกแทน
หลุดแล้ว ต้องไปโรงพยาบาลไหม
Quick Answer: ควรไปค่ะ ถึงลูกจะดูปกติแล้ว
NHS แนะนำให้พบแพทย์ทุกครั้งหลังช่วยเด็กสำลัก เพราะอาจมีเศษเหลืออยู่ หรือการกดอาจทำให้บาดเจ็บ
ไปโรงพยาบาลทันที หรือโทร 1669 ถ้า
- ลูกยังไอไม่หยุด หายใจเสียงดัง หายใจเร็ว
- ซึม ตัวอ่อน ปลุกยาก
- ริมฝีปากเขียวคล้ำ แม้เพียงช่วงสั้นๆ
- เคยหมดสติ ไม่ว่าจะนานแค่ไหน
กันไว้ก่อนดีที่สุด
Quick Answer: ให้อาหารเป็นชิ้นที่เหมาะกับวัย นั่งกินมีผู้ใหญ่ดู และเก็บของชิ้นเล็กให้พ้นมือ
- Starship (โรงพยาบาลเด็กนิวซีแลนด์) อธิบายว่าหลอดลมของทารก “ใหญ่กว่าหลอดดูดน้ำนิดเดียว” สับหรือบดอาหารให้ละเอียด
- CDC แนะนำให้นั่งกิน ไม่กินในรถหรือรถเข็น และมีผู้ใหญ่ดูตลอด
- เก็บถ่านกระดุม ลูกปัด ลูกแก้ว ของเล่นชิ้นเล็ก ให้พ้นมือ
- ดูรายชื่ออาหารที่ต้องหั่นก่อนให้ลูก อาหารเสี่ยงติดคอเด็กเล็ก และวิธีหั่นให้ปลอดภัย และจัดบ้านตาม กันบ้าน ลูกเริ่มคลาน
อ่านจบแล้ว ลองทำท่าตามกับตุ๊กตาสักรอบนะคะ มือที่เคยซ้อมจะไม่สั่นตอนเกิดเรื่องจริง
คำถามที่แม่ๆ ถามบ่อย
01ลูกสำลักนม ไอแค่ไหนถึงต้องช่วย
ถ้าลูกไอแรง ร้องได้ หายใจได้ ปล่อยให้ไอเอาออกเอง อยู่ข้างๆ คอยดู ถ้าไอเงียบ ไอไม่มีแรง ร้องไม่มีเสียง หรือหายใจไม่ออก ต้องเริ่มช่วยทันที
02ทารกติดคอ กดท้องได้ไหม
ไม่ควรกดท้องเด็กต่ำกว่า 1 ขวบ ให้ตบหลัง 5 ครั้งสลับกับกดหน้าอกด้วย 2 นิ้ว 5 ครั้งแทน การกดท้องใช้กับเด็กที่โตกว่า 1 ขวบ
03ควรเอานิ้วล้วงคอลูกออกไหม
ไม่ควรล้วงแบบมองไม่เห็น NHS เตือนว่าอาจดันของลงไปลึกกว่าเดิม หยิบออกได้เฉพาะเมื่อเห็นชัดในปากและหยิบได้ง่าย
04โทรเบอร์อะไรเมื่อลูกติดคอ
โทร 1669 (สายด่วนการแพทย์ฉุกเฉิน) ถ้ามีคนอยู่ด้วยให้เขาโทรระหว่างที่เราช่วยลูก ถ้าอยู่คนเดียว เปิดลำโพงโทรศัพท์แล้วช่วยไปพร้อมกัน
05ของหลุดออกมาแล้ว ต้องไปโรงพยาบาลไหม
ควรไปค่ะ NHS แนะนำให้พาไปพบแพทย์แม้สิ่งที่ติดจะหลุดออกมาแล้ว เพราะอาจมีเศษเหลือ หรือการกดอาจทำให้บาดเจ็บ
06ฝึกช่วยเด็กสำลักได้ที่ไหน
โรงพยาบาลหลายแห่งมีคลาสเตรียมคลอดหรือคลาสปฐมพยาบาลเด็ก ลองถามแผนกกุมารเวชหรือห้องคลอดที่ฝากครรภ์ไว้ การได้ลองกับหุ่นจริงช่วยให้มือไม่สั่นตอนเกิดเรื่อง
มีคำถามที่ยังหาคำตอบไม่เจอ?
พิมพ์มาได้เลย ไม่ต้องบอกชื่อ เราอ่านทุกข้อ และคำถามที่แม่ๆ ถามกันเยอะ เราจะหาหลักฐานแล้วเขียนเป็นบทความให้ค่ะ


