ลูกฟันขึ้นงอแงทั้งวัน ยางกัด เจลทาเหงือก หรือผ้าเย็น อะไรปลอดภัยและช่วยได้

ลูกที่เคยอารมณ์ดี จู่ๆ ก็งอแงทั้งวัน น้ำลายไหลจนเสื้อเปียกต้องเปลี่ยนวันละหลายตัว เอามือ ผ้า ของเล่น เข้าปากกัดหมด แล้วกลางคืนก็ตื่นร้องบ่อยขึ้น ผู้ใหญ่ที่บ้านดูแวบเดียวก็บอกเลยว่า “ฟันจะขึ้นแล้วแน่ๆ”

ช่วงนี้แม่ใจหายไปพร้อมลูกเลยค่ะ ยิ่งไปเปิดร้านออนไลน์ เจอทั้งเจลทาเหงือก สร้อยอำพัน ยางกัดสารพัดแบบ ไม่รู้จะเชื่ออะไร เดี๋ยวเราไล่ให้ดูว่าอะไรช่วยได้จริงและปลอดภัย อะไรที่หมอขอให้เลี่ยง และเมื่อไหร่ที่อาการ “ไม่ใช่แค่ฟันขึ้น”

ลูกฟันขึ้นกี่เดือน และขึ้นซี่ไหนก่อน

Quick Answer: เด็กส่วนใหญ่เริ่มฟันขึ้นราว 6 เดือน แต่บางคนเร็วกว่า 4 เดือน บางคนช้ากว่า 12 เดือน ซึ่งปกติทั้งคู่ ฟันหน้าล่างมักขึ้นก่อน

NHS (ระบบสาธารณสุขของอังกฤษ) สรุปลำดับคร่าวๆ ไว้แบบนี้

ซี่	มักขึ้นราว
ฟันหน้ากลาง (มักล่างก่อนบน)	6 เดือน
ฟันหน้าข้างๆ	8 เดือน
ฟันกรามซี่แรก	12 เดือน
ฟันเขี้ยว	18 เดือน
ฟันกรามซี่ที่สอง	24 เดือน

ส่วนใหญ่มีฟันน้ำนมครบเมื่อ 2 ถึง 3 ขวบ ถ้าลูกขวบแล้วยังไม่มีฟันสักซี่ ไม่ต้องตกใจ แต่เล่าให้หมอฟังตอนนัดได้ค่ะ

อาการฟันขึ้นมีอะไรบ้าง

Quick Answer: เหงือกแดงเจ็บ น้ำลายไหลมาก อยากกัดของ งอแง นอนไม่ค่อยดี แก้มแดงข้างเดียว ถูหู และมีผื่นรอบปากจากน้ำลาย บางคนไม่มีอาการเลยก็ได้

อาการที่ NHS และ AAP (สมาคมกุมารแพทย์อเมริกัน) ระบุไว้

• เหงือกแดง บวม เจ็บ ตรงที่ฟันจะขึ้น
• น้ำลายไหลมากขึ้น จนมีผื่นแดงรอบปากและคาง
• อยากกัด อยากเคี้ยวทุกอย่าง
• งอแง หงุดหงิดง่าย นอนไม่ค่อยหลับ
• แก้มแดงข้างเดียว ถูหูข้างเดียวกับที่ฟันขึ้น

ผื่นรอบปากจากน้ำลาย ช่วยได้ด้วยการซับน้ำลายเบาๆ บ่อยๆ ด้วยผ้านุ่มสะอาด และใส่ผ้ากันเปื้อนซับน้ำลาย เปลี่ยนเมื่อเปียก

ฟันขึ้นทำให้ตัวร้อนหรือท้องเสียจริงไหม

Quick Answer: อาจมีอุณหภูมิสูงขึ้นเล็กน้อยแต่ไม่ถึง 38 องศา ส่วนไข้จริงและท้องเสีย ไม่ได้เกิดจากฟันขึ้น ถ้าลูกมีอาการเหล่านี้ ให้มองหาสาเหตุอื่น

ตรงนี้คือความเชื่อที่เจอบ่อยที่สุดค่ะ “ฟันขึ้นเลยตัวร้อน” “ฟันขึ้นเลยถ่ายเหลว” ผู้ใหญ่พูดด้วยความรักและประสบการณ์ แต่เรื่องจริงจากแหล่งข้อมูลทางการแพทย์คือ

• NHS บอกว่าอาจมีอุณหภูมิสูงขึ้นเล็กน้อย ต่ำกว่า 38 องศา และ ไม่มีหลักฐานว่าฟันขึ้นทำให้ท้องเสีย
• AAP บอกว่าฟันขึ้น ไม่ทำให้เป็นไข้หรือท้องเสีย และไม่ทำให้ร้องไห้มากผิดปกติ

ที่ต้องย้ำเพราะช่วง 6 ถึง 12 เดือนก็เป็นช่วงที่ลูกเริ่มหยิบของเข้าปาก เริ่มเจอคนมากขึ้น และเริ่มป่วยบ่อยขึ้นด้วย ถ้าเหมาว่า “แค่ฟันขึ้น” อาจทำให้พลาดการติดเชื้อที่ควรได้รับการรักษาค่ะ

วิธีช่วยลูกที่ปลอดภัยและได้ผล

Quick Answer: นวดเหงือกเบาๆ ด้วยนิ้วที่ล้างสะอาด ให้กัดยางกัดเนื้อแน่นที่ไม่มีน้ำข้างใน หรือผ้าชุบน้ำบิดหมาดที่แช่เย็น โดยไม่แช่จนแข็ง

วิธีที่ FDA และ AAP แนะนำ

• นวดเหงือก ล้างมือให้สะอาด ใช้นิ้วหรือข้อนิ้วถูเหงือกเบาๆ เป็นวงกลม ลูกหลายคนชอบมาก
• ยางกัดเนื้อแน่น แบบยางหรือพลาสติกที่ไม่มีน้ำหรือเจลข้างใน FDA ย้ำว่า อย่าแช่จนแข็ง และต้องอยู่ดูลูกตลอดเวลาที่กัด
• ผ้าเย็น ชุบน้ำสะอาด บิดหมาด แช่ตู้เย็นให้เย็น ให้ลูกกัด AAP เตือนว่าอย่าให้กัดของที่แข็งเป็นน้ำแข็ง เพราะอาจทำให้เหงือกที่เจ็บอยู่บาดเจ็บ
• หลัง 6 เดือน AAP บอกว่าให้จิบน้ำเย็นจากแก้วหัดดื่มปากนิ่มได้
• ช่วงนอน อาบน้ำอุ่นสบายตัว นวดตัวก่อนนอน กิจวัตรเดิมทุกคืนช่วยได้ ดูเพิ่มที่ ลูก 4 เดือนตื่นบ่อย

ถ้าลูกเริ่มกินอาหารแล้ว ผักผลไม้นึ่งนิ่มแช่เย็นก็ช่วยให้เหงือกสบายขึ้นได้ แต่เลือกชิ้นนิ่มที่บี้ได้ด้วยนิ้ว และอยู่ดูตลอด อ่านเรื่องอาหารชิ้นที่ปลอดภัยได้ที่ มื้อแรกของลูก

อะไรที่หมอขอให้เลี่ยง

Quick Answer: เจลหรือยาทาที่มีเบนโซเคนหรือลิโดเคน ยาเม็ดหรือเจลโฮมีโอพาธีย์ สร้อยหรือกำไลกัดฟันทุกชนิด ยางกัดที่มีน้ำข้างใน และการทาแอลกอฮอล์ที่เหงือก

สิ่งที่เลี่ยง	เหตุผล
เจลชาที่มี เบนโซเคน	FDA เตือนว่าอาจทำให้เกิดภาวะเมทฮีโมโกลบินในเลือด ซึ่งเลือดนำออกซิเจนได้น้อยลง อันตรายถึงชีวิตได้
ยาทาที่มี ลิโดเคน	FDA เตือนว่าอาจทำให้เกิดปัญหาหัวใจ ชัก และสมองบาดเจ็บรุนแรง โดยเฉพาะถ้าทามากหรือกลืนเข้าไป
ยาเม็ดหรือเจล โฮมีโอพาธีย์	AAP ไม่แนะนำ โดยเฉพาะที่มีส่วนผสมของเบลลาดอนนา
สร้อยหรือกำไลกัดฟัน อำพัน ไม้ หินอ่อน ซิลิโคน	FDA มีรายงานเด็กเสียชีวิตและบาดเจ็บรุนแรงจากการสำลักและถูกรัดคอ
ยางกัดที่มีน้ำข้างใน	AAP ไม่แนะนำ
แอลกอฮอล์ทาเหงือก	AAP ไม่แนะนำ

AAP บอกด้วยว่าเจลชาส่วนใหญ่ช่วยไม่ค่อยได้อยู่แล้ว เพราะน้ำลายชะออกไปเร็ว ผลิตภัณฑ์ทาเหงือกเด็กที่ขายในไทยมีหลายสูตร ทั้งที่มียาชาและสมุนไพร ก่อนใช้อะไรทาเหงือกลูก ถามเภสัชกรหรือหมอก่อนเสมอ นะคะ

ส่วนยาแก้ปวดลดไข้ อย่าให้เองตามที่เคยได้ยินมา ให้ถามหมอเรื่องชนิดและขนาดยาที่เหมาะกับน้ำหนักลูก AAP บอกว่าใช้พอประมาณถือว่าปลอดภัย แต่ใช้บ่อยเกินไปอาจมีปัญหาได้

ควรโทรหาหมอหรือไปโรงพยาบาลถ้า…

Quick Answer: มีไข้ 38 องศาขึ้นไป ท้องเสียเกิน 1 วัน ร้องมากผิดปกติ หรือมีอาการอื่นที่ทำให้แม่ไม่สบายใจ อย่าเหมาว่าเป็นแค่ฟันขึ้น

ไปโรงพยาบาลเลยถ้า…

• ซึม ปลุกยาก ไม่กินนม หรือกินได้น้อยมาก
• หายใจลำบาก หายใจเร็ว
• ชัก
• ปากหรือผิวซีดหรือเขียวคล้ำ หลังทายาชาที่เหงือก (โทร 1669)
• ท้องเสียหรืออาเจียนมากจนฉี่น้อยลง ปากแห้ง ร้องไม่มีน้ำตา

โทรปรึกษาหมอถ้า…

• ไข้ 38 องศาขึ้นไป
• ท้องเสียนานเกิน 1 วัน
• ร้องมากกว่าปกติ ปลอบไม่หยุด หรือดึงหูร่วมกับมีไข้
• เหงือกบวมมาก มีหนอง หรือมีตุ่มแผลในปาก
• ลูก 12 เดือนแล้วยังไม่มีฟันขึ้นเลย (นัดคุยตอนนัดตรวจได้)

ฟันซี่แรกขึ้นเมื่อไหร่ ก็เริ่มดูแลความสะอาดได้เลย ถามหมอหรือทันตบุคลากรที่โรงพยาบาลเรื่องวิธีแปรงและยาสีฟันที่เหมาะกับวัยลูกในนัดถัดไปได้ ภาพรวมทั้งขวบปีแรกอยู่ใน คู่มือขวบปีแรกของลูก และถ้าอยู่เชียงใหม่ ดู โรงพยาบาลและคลินิกเด็กในเชียงใหม่ ค่ะ

ช่วงฟันขึ้นผ่านไปทีละซี่ค่ะ คืนที่ลูกร้องกัดผ้าจนเปียกไปหมด วันหนึ่งจะกลายเป็นรอยยิ้มฟันกระต่ายสองซี่ที่น่ารักที่สุดในโลกเลย