จริงหรือมั่ว? 8 ความเชื่อเรื่องท้องและเลี้ยงลูกที่ได้ยินบ่อยที่สุด เช็กกับหลักฐานแล้ว

“อย่ากินอันนั้นนะลูก” “พาหลานไปตากแดดเช้าหน่อย” ประโยคแบบนี้ แม่ไทยแทบทุกคนเคยโดนมาแล้ว จากแม่ ยาย หรือป้าข้างบ้าน ขอบอกก่อนเลยค่ะว่าทุกคำเตือนมาจากความรักความห่วงล้วนๆ ผู้ใหญ่เลี้ยงเรามาด้วยความรู้เท่าที่มีในยุคนั้น แล้วหลายข้อก็มีเหตุผลซ่อนอยู่จริงๆ ด้วย

แต่ความรู้ทางการแพทย์ไปไกลมากแล้ว บางข้อตอนนี้รู้แล้วว่าไม่จริง บางข้อก็จริงแค่ครึ่งเดียว เราเลยหยิบ 8 ความเชื่อที่ได้ยินบ่อยที่สุดจากการ์ด “จริงหรือมั่ว?” ของเรา มาเช็กกับหลักฐานทีละข้อ ทุกข้อมีลิงก์ไปบทความเต็มที่อธิบายละเอียดและมีแหล่งอ้างอิงครบ เผื่อเอาไว้คุยกับผู้ใหญ่ในบ้านแบบนุ่มๆ ค่ะ

ลูกตัวเหลือง ต้องอุ้มไปตากแดดตอนเช้าจริงไหม

Quick Answer: มั่ว แดดธรรมชาติรักษาตัวเหลืองไม่ได้ และเสี่ยงให้ลูกตัวร้อนเกิน หมอจะวัดค่าบิลิรูบินแล้วตัดสินใจเรื่องส่องไฟ

ตัวเหลืองในทารกพบได้บ่อยมาก มักเริ่มวันที่ 3 ถึง 5 หลังคลอด และส่วนใหญ่หายเองภายในราว 2 สัปดาห์ แต่ทั้ง AAP (สมาคมกุมารแพทย์อเมริกัน) และคณะแพทยศาสตร์ศิริราชยืนยันว่าการพาไปตากแดดไม่ใช่วิธีรักษาที่ปลอดภัย ที่ช่วยได้จริงคือให้ลูกกินนมบ่อยๆ และพาไปตามนัดตรวจ ถ้าเหลืองภายใน 24 ชั่วโมงแรก หรือเหลืองมากขึ้นเรื่อยๆ ให้ไปโรงพยาบาลเลย อ่านต่อใน ลูกตัวเหลือง ต้องตากแดดจริงไหม

คนท้องต้องนอนตะแคงซ้ายเท่านั้นจริงไหม

Quick Answer: มั่ว ตะแคงซ้ายหรือขวาปลอดภัยพอกัน ที่สำคัญคือหลังอายุครรภ์ 28 สัปดาห์ให้เริ่มหลับในท่าตะแคง ไม่ใช่นอนหงาย

ตอนนี้ยังไม่มีข้อมูลชัดเจนว่าตะแคงซ้ายดีกว่าขวา NHS (ระบบสาธารณสุขของอังกฤษ) แนะนำให้เริ่มหลับในท่าตะแคงตั้งแต่ 28 สัปดาห์ ทั้งตอนกลางคืนและตอนงีบกลางวัน เพราะการเริ่มหลับในท่านอนหงายช่วงไตรมาสสามสัมพันธ์กับความเสี่ยงทารกเสียชีวิตในครรภ์ที่สูงขึ้น ถ้าตื่นมาแล้วเจอตัวเองนอนหงายอยู่ ไม่ต้องตกใจนะ แค่พลิกกลับมาตะแคงแล้วนอนต่อได้เลย อ่านต่อใน ท่านอนคนท้องตามอายุครรภ์

คนท้องห้ามกินส้มตำ เพราะมะละกอทำให้แท้ง จริงไหม

Quick Answer: จริงครึ่งเดียว ตัวเสี่ยงหลักคือปูดิบกับของหมักที่ไม่ผ่านความร้อน ส่วนเรื่องยางมะละกอทำให้แท้ง หลักฐานมาจากสัตว์ทดลอง ยังไม่มีงานวิจัยในคนที่ชัด

ปูดองหรือปูนาดิบอาจมีพยาธิและเชื้อแบคทีเรีย ส่วนปลาร้าดิบเสี่ยงพยาธิใบไม้ตับ ถ้ายังอยากกิน ทางสายกลางคือเลือกส้มตำไทยหรือตำที่ใช้น้ำปลาร้าต้มสุก ล้างมะละกอให้สะอาด กินพอประมาณ และไม่กินยางหรือสารสกัดมะละกอเข้มข้น อ่านต่อใน คนท้องกินส้มตำได้ไหม และดูของที่ควรเลี่ยงเพิ่มเติมได้ใน อาหารที่คนท้องควรเลี่ยง

ท้องแล้วต้องเลิกกาแฟเด็ดขาดจริงไหม

Quick Answer: มั่ว ดื่มได้ แต่คาเฟอีนรวมทั้งวันไม่ควรเกิน 200 มิลลิกรัม และต้องนับชาไทย ชาเขียวด้วย ในทางปฏิบัติคือวันละไม่เกิน 1 แก้ว

ตัวเลข 200 มิลลิกรัมมาจากคำแนะนำของ NHS และ ACOG (ราชวิทยาลัยสูตินรีแพทย์อเมริกัน) ที่พลาดกันบ่อยคือคิดว่าเลิกกาแฟแล้วหันไปดูดชาไทยแทนได้สบายๆ แต่งานสำรวจในไทยพบว่าชาไทยแก้วเดียวมีคาเฟอีนพอๆ กับกาแฟเลย ส่วนกาแฟร้านบางแก้วก็เกือบชนเพดานทั้งวันแล้ว อ่านต่อใน คนท้องกินกาแฟได้ไหม

สะดือลูกต้องเช็ดแอลกอฮอล์ทุกวันจริงไหม

Quick Answer: จริงครึ่งเดียว WHO (องค์การอนามัยโลก) แนะนำแค่ให้สะอาดและแห้ง แต่ถ้าโรงพยาบาลสอนให้เช็ดแอลกอฮอล์ก็ไม่อันตราย แค่อาจหลุดช้าลงนิดหน่อย

สะดือมักแห้งและหลุดเองภายใน 1 ถึง 3 สัปดาห์ การดูแลแบบ “สะอาดและแห้ง” คือเปิดให้โดนอากาศ พับผ้าอ้อมลงใต้สะดือ ถ้าเปื้อนให้เช็ดน้ำสะอาดแล้วซับแห้ง ไม่ต้องทาแป้ง ยา หรือสมุนไพร ทำตามที่โรงพยาบาลสอนมาได้เลย และพาไปหาหมอถ้าสะดือบวมแดง มีหนอง หรือมีกลิ่นเหม็น อ่านต่อใน วิธีดูแลสะดือลูก

ลูกไม่ถึง 3 เดือนตัวร้อน รอดูอาการสักคืนก่อนได้ไหม

Quick Answer: มั่ว ไข้ 38 องศาขึ้นไปในวัยนี้ควรให้หมอตรวจทันที แม้ลูกยังดูดนมดี และอย่าให้ยาลดไข้เองก่อน

ภูมิคุ้มกันของทารกเล็กยังไม่แข็งแรง ไข้อาจเป็นสัญญาณเดียวของการติดเชื้อรุนแรง เช่น ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะหรือติดเชื้อในกระแสเลือด และยาลดไข้อาจกดไข้จนหมอประเมินยากขึ้น ถ้าจำได้แค่ข้อเดียวจากหน้านี้ ขอให้เป็นข้อนี้ค่ะ อ่านต่อใน ลูกไม่ถึง 3 เดือนตัวร้อน

ลูกร้องทุกเย็นเพราะแม่เลี้ยงไม่เป็น จริงไหม

Quick Answer: มั่ว โคลิคเกิดกับทารกสุขภาพดีได้ ไม่ได้เกิดจากแม่ทำผิด และส่วนใหญ่ดีขึ้นเองราว 3 ถึง 4 เดือน

โคลิคคือการร้องไห้มากเกินปกติ มักหนักช่วงบ่ายถึงค่ำ ยังไม่มีใครรู้สาเหตุแน่ชัด การอุ้มแนบตัว โยกเบาๆ เสียงไวท์นอยส์ และการไล่ลมช่วยได้บ้าง ถ้ารู้สึกจะทนไม่ไหว ให้วางลูกนอนหงายในเปลที่ปลอดภัยแล้วออกไปพักสักครู่ และห้ามเขย่าลูกเด็ดขาด และบอกเลยว่าประโยค “เลี้ยงไม่เป็น” ทำร้ายใจแม่มากกว่าที่คนพูดคิดเยอะ อ่านต่อใน ลูกร้องหนักทุกเย็น

ขายออนไลน์ยอดไม่ถึง 1.8 ล้าน ไม่ต้องยื่นภาษี จริงไหม

Quick Answer: มั่ว 1.8 ล้านบาทคือเส้นจด VAT ถ้ารายได้ทั้งปีเกิน 60,000 บาท (คนโสด) ต้องยื่นแบบ แม้สุดท้ายอาจไม่ต้องจ่ายเลย

ข้อนี้นอกเรื่องสุขภาพไปหน่อย แต่แม่ค้าออนไลน์ได้ยินกันบ่อยมากจริงๆ รายได้จากการขายของเป็นเงินได้มาตรา 40(8) ต้องยื่น ภ.ง.ด.94 กลางปีและ ภ.ง.ด.90 ต้นปีถัดไป หลายคนยื่นแล้วไม่ต้องจ่ายเพราะหักค่าใช้จ่ายเหมาและค่าลดหย่อนแล้ว แต่ถ้าไม่ยื่นอาจถูกเรียกเก็บย้อนหลังพร้อมเงินเพิ่ม อ่านต่อใน แม่ค้าออนไลน์ต้องเสียภาษีไหม

ไปโรงพยาบาลเลยถ้า…

Quick Answer: ไม่ว่าผู้ใหญ่ในบ้านจะแนะนำอะไร อาการเหล่านี้ไม่ควรรอดูอาการ ให้ไปโรงพยาบาลหรือโทรหาโรงพยาบาลที่ฝากครรภ์เลยค่ะ

• ลูกอายุไม่ถึง 3 เดือน วัดไข้ได้ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป
• ลูกตัวเหลืองภายใน 24 ชั่วโมงแรก เหลืองมากขึ้นเรื่อยๆ อุจจาระสีซีด ปัสสาวะสีเข้ม หรือซึม ดูดนมไม่ดี
• สะดือบวมแดง มีหนอง มีกลิ่นเหม็น หรือเลือดออกไม่หยุด
• ลูกร้องเสียงแปลกไปจากเดิม ร้องพร้อมไข้ อาเจียน หรือไม่ยอมกินนม
• คนท้องรู้สึกลูกดิ้นน้อยลงหรือเปลี่ยนไปจากปกติ

คุยกับผู้ใหญ่ในบ้านยังไงไม่ให้ผิดใจ

Quick Answer: ขอบคุณที่ห่วงก่อน แล้วค่อยบอกว่า “หมอที่โรงพยาบาลแนะนำแบบนี้” จะฟังง่ายกว่าการบอกว่าผู้ใหญ่ผิด

เอาจริงๆ ผู้ใหญ่ส่วนใหญ่ไม่ได้อยากเถียงชนะหรอก แค่อยากให้หลานปลอดภัย ลองเปิดบทความหรือสมุดสีชมพูดูด้วยกัน หรือชวนไปตรวจตามนัดด้วยกันก็ช่วยได้เยอะ ส่วนข้อที่ไม่อันตราย เช่น วิธีห่อตัว หรือของกินบางอย่างที่ไม่มีความเสี่ยง ปล่อยให้ท่านได้ช่วยตามแบบของท่านบ้างก็ไม่เสียหายค่ะ

ถ้าอ่านแล้วสบายใจขึ้น ลองส่งต่อให้เพื่อนแม่ที่กำลังโดนคำเตือนชุดเดียวกันอยู่ดูนะคะ บางทีเขาอาจกำลังรอใครสักคนบอกว่า “ไม่ใช่ความผิดเธอนะ” อยู่ก็ได้