ฝึกเลิกแพมเพิสอายุเท่าไหร่ถึงพร้อม ดูที่ลูก ไม่ใช่ดูที่ลูกข้างบ้าน

พอลูกเข้าขวบครึ่ง คำถามจากรอบตัวจะเริ่มมา “ยังใส่แพมเพิสอยู่อีกเหรอ” “สมัยก่อนขวบเดียวก็เลิกแล้วนะ” “ลูกบ้านโน้นนั่งกระโถนเองได้แล้ว” ฟังแล้วก็อดเร่งไม่ได้ใช่ไหมคะ ทั้งที่ค่าแพมเพิสก็อยากประหยัดอยู่แล้วด้วย

แต่เรื่องนี้เป็นเรื่องที่ “รอให้พร้อม” ได้ผลกว่า “รีบให้เร็ว” ชัดเจนมาก เดี๋ยวเราไล่ให้ดูว่าดูความพร้อมยังไง เริ่มยังไง และอะไรที่ไม่ควรทำค่ะ

1. ลูกพร้อมฝึกตอนกี่ขวบ

Quick Answer: สมาคมกุมารแพทย์อเมริกัน (AAP) ระบุว่าร่างกายเด็กส่วนใหญ่พร้อมคุมฉี่และอึราว 18 ถึง 24 เดือน เริ่มฝึกจริงเฉลี่ยช่วง 2 ถึง 3 ขวบ และส่วนใหญ่ฝึกได้ภายใน 4 ขวบ

ช่วงนี้กว้างมากนะคะ ห่างกันได้เป็นปี และไม่ได้บอกว่าใครฉลาดกว่าใคร แค่กล้ามเนื้อหูรูด ความเข้าใจภาษา และความอยากทำเองของแต่ละคนพร้อมไม่เท่ากัน

AAP บอกว่าการรอจนลูกพร้อมจริงๆ จะทำให้การฝึกเร็วขึ้นและสบายใจกว่าสำหรับทุกคนในบ้าน ฝ่ายกุมารเวชศาสตร์ โรงพยาบาลศิริราช ก็แนะนำให้ดูความพร้อมของลูกเป็นหลักเหมือนกัน

2. 7 สัญญาณว่าลูกพร้อมแล้ว

Quick Answer: แพมเพิสแห้งได้ราว 2 ชั่วโมง ทำท่าก่อนขับถ่าย ทำตามคำสั่งง่ายๆ ได้ เดินไปห้องน้ำและดึงกางเกงลงได้ ไม่ชอบแพมเพิสเปียก ขอเข้าห้องน้ำ และอยากใส่กางเกงในแบบเด็กโต

1. แห้งนาน แพมเพิสแห้งได้ราว 2 ชั่วโมง หรือตื่นจากงีบแล้วยังแห้ง
2. มีสัญญาณก่อนถ่าย เบ่ง หน้าแดง นิ่งไป ย่อตัว หรือหลบไปหลังโซฟา
3. ทำตามคำสั่งง่ายๆ ได้ เช่น “ไปหยิบกระโถนมา”
4. เดินไปห้องน้ำเองได้ และช่วยดึงกางเกงลงได้
5. ไม่ชอบเปียก ดึงแพมเพิส หรือมาบอกให้เปลี่ยน
6. สนใจห้องน้ำ เดินตามพ่อแม่เข้าห้องน้ำ ขอไปด้วย
7. อยากใส่กางเกงในแบบเด็กโต ลายการ์ตูนที่ชอบ

ไม่ต้องได้ครบทุกข้อนะคะ ถ้าเห็นหลายข้อพร้อมกัน ลองเริ่มได้เลย เราใส่เป็นเช็กลิสต์ไว้ด้านบนให้ติ๊กได้ด้วย

3. ทำไมไม่ควรเทียบกับลูกข้างบ้าน

Quick Answer: เพราะความพร้อมขึ้นกับพัฒนาการของเด็กแต่ละคน การเร่งก่อนลูกพร้อมมักทำให้ฝึกนานขึ้น เครียดทั้งบ้าน และบางคนกลั้นอึจนท้องผูก

เรื่อง “สมัยก่อนขวบเดียวก็เลิกแล้ว” ก็มีส่วนจริงค่ะ แต่หลายครั้งเป็นเพราะผู้ใหญ่จับเวลาพาไปฉี่บ่อยๆ ซึ่งคือผู้ใหญ่ถูกฝึก มากกว่าเด็กคุมได้เอง ไม่ผิดอะไร แค่เป็นคนละแบบกับการที่ลูกรู้สึกปวดแล้วบอกเองได้

ลองตอบผู้ใหญ่ในบ้านแบบนุ่มๆ ว่า “หมอบอกให้รอดูสัญญาณจากหลานก่อน พอพร้อมแล้วจะฝึกได้เร็ว ช่วยกันสังเกตหน่อยนะแม่” ได้ผู้ช่วยมาอีกคนเลยค่ะ ถ้าอยากเช็กว่าพัฒนาการด้านอื่นของลูกไปตามวัยไหม ดู พัฒนาการลูก 2 ขวบ: เช็กลิสต์จากสมุดสีชมพู ประกอบได้

4. เริ่มฝึกยังไง ทีละขั้น

Quick Answer: สอนคำเรียกฉี่อึ ให้ลูกคุ้นกับกระโถน ชวนนั่งเป็นเวลา เช่น หลังตื่นนอนและหลังอาหาร ชมทุกครั้งที่ลองนั่ง แล้วค่อยๆ เปลี่ยนเป็นกางเกงธรรมดา

ขั้นตอนที่ใช้ได้กับหลายบ้าน (ปรับจากคำแนะนำของศิริราชและ AAP)

1. ตั้งคำเรียก เช่น “ฉี่” “อึ” ใช้คำเดียวกันทั้งบ้าน ทั้งที่บ้านและเนอสเซอรี่
2. ให้รู้จักกระโถน ให้ลูกช่วยเลือกกระโถนกับกางเกง นั่งเล่นทั้งที่ยังใส่เสื้อผ้า
3. นั่งเป็นเวลา หลังตื่นนอน หลังกินข้าวหรือดื่มนม ก่อนอาบน้ำ ก่อนนอน นั่งสั้นๆ ไม่ต้องนาน
4. สังเกตท่าทาง เห็นลูกเบ่งหรือนิ่ง ถาม “ปวดอึไหม ไปกระโถนกัน”
5. ชมทุกครั้ง แม้แค่ยอมนั่ง ยังไม่ได้ถ่ายก็ชม ใช้สติกเกอร์เป็นกำลังใจได้
6. เปลี่ยนเป็นกางเกง เมื่อเริ่มทำได้บ่อยขึ้น ช่วงที่บ้านอากาศร้อน ใส่กางเกงบางๆ ฝึกในบ้านง่ายกว่า
7. สอนล้างมือ ทุกครั้งหลังเข้าห้องน้ำ

ศิริราชแนะนำด้วยว่าช่วงฝึกไม่ควรใช้แพมเพิสที่ซึมซับดีมาก เพราะลูกจะไม่รู้สึกเปียก และควรให้ดื่มน้ำเปล่าพอ กินผักผลไม้ที่มีกากใย ไม่ดื่มนมมากเกินไป เพราะนมเยอะทำให้ลำไส้เคลื่อนไหวช้า ฝึกอึยากขึ้น เรื่องปริมาณนมที่เหมาะ อ่านได้ที่ ลูกครบขวบเปลี่ยนเป็นนมกล่องได้เลยไหม ค่ะ

5. สิ่งที่ไม่ควรทำระหว่างฝึก

Quick Answer: ไม่ดุ ไม่ทำโทษ ไม่ล้อเวลาราด ไม่บังคับนั่งนานๆ และไม่ปล่อยให้ลูกกลั้นฉี่หรืออึนาน

• ไม่ดุหรือหงุดหงิดเวลาลูกราด ศิริราชย้ำข้อนี้ เพราะลูกจะกลัวและเริ่มแอบถ่าย
• ไม่บังคับนั่งนานๆ นั่งสั้นๆ แต่บ่อย ดีกว่านั่งยี่สิบนาทีจนร้องไห้
• ไม่ให้กลั้น การกลั้นนานเสี่ยงท้องผูกและติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ
• ไม่คาดหวังว่าจะได้ทุกครั้ง ช่วงแรกราดเป็นเรื่องปกติมาก
• ไม่ฝึกตอนชีวิตกำลังวุ่น เช่น เพิ่งมีน้อง ย้ายบ้าน เพิ่งเข้าเนอสเซอรี่ รอให้ลูกปรับตัวก่อน

ถ้าลองไปสักสองสามสัปดาห์แล้วลูกต่อต้านหนัก ร้องไห้ทุกครั้งที่เห็นกระโถน พักไปก่อนได้เลยค่ะ เว้นสักเดือนแล้วค่อยลองใหม่ ไม่ได้แปลว่าล้มเหลว

6. กลางคืนต้องเลิกแพมเพิสพร้อมกลางวันไหม

Quick Answer: ไม่จำเป็นค่ะ เด็กหลายคนคุมฉี่กลางวันได้ก่อน แล้วกลางคืนยังต้องใส่แพมเพิสต่ออีกพักหนึ่ง

ค่อยลองถอดตอนกลางคืนเมื่อแพมเพิสแห้งตอนเช้าติดกันหลายวัน ช่วงนั้นอาจให้ลูกฉี่ก่อนนอน ปูผ้ากันเปื้อนบนที่นอน และเตรียมใจว่าอาจมีคืนที่ต้องลุกเปลี่ยนผ้าปูบ้าง ถ้าลูกโตแล้วยังฉี่รดที่นอนบ่อยจนกังวล ค่อยปรึกษาหมอได้

7. ควรปรึกษาหมอเมื่อไหร่

Quick Answer: ถ้าลูกปวดหรือแสบเวลาฉี่ ฉี่มีเลือด ท้องผูกจนเจ็บเวลาถ่าย ฝึกได้แล้วกลับมาราดบ่อยแบบไม่มีสาเหตุ หรือ 4 ขวบแล้วยังคุมการขับถ่ายกลางวันไม่ได้ ควรพาไปพบหมอ

ควรนัดพบหมอถ้า

• ร้องเจ็บ แสบ หรือเบ่งนานเวลาฉี่ ฉี่บ่อยผิดปกติ หรือฉี่มีกลิ่นแรงผิดปกติ
• อึแข็งเป็นก้อน ถ่ายแล้วเจ็บ มีเลือดติด หรือกลั้นอึหลายวัน
• ฝึกได้ดีแล้ว แต่กลับมาราดบ่อยต่อเนื่องโดยไม่มีเหตุการณ์อะไรเปลี่ยน
• อายุ 4 ขวบแล้วยังคุมการขับถ่ายกลางวันไม่ได้
• มีพัฒนาการด้านอื่นช้าร่วมด้วย

ไปโรงพยาบาลเลยถ้า ลูกมีไข้สูงร่วมกับปวดเวลาฉี่ ปวดท้องมาก อาเจียน หรือดูซึม

ฝึกเลิกแพมเพิสเป็นงานที่ต้องใช้ความอดทนทั้งแม่และลูกค่ะ วันที่ลูกวิ่งมาบอก “แม่ ฉี่!” ทันเวลาครั้งแรก รับรองว่าดีใจกว่าได้โบนัสเลย ดูภาพรวมการเลี้ยงลูกวัยนี้ต่อได้ที่ คู่มือเลี้ยงลูกวัย 1-3 ขวบ นะคะ