ลูก 2 ขวบยังพูดไม่กี่คำ รอได้ หรือควรพาไปหาหมอพัฒนาการ (เช็กสัญญาณที่หมอดูจริงๆ)
เด็ก 2 ขวบส่วนใหญ่พูดสองคำติดกันได้แล้ว ถ้าลูกยังพูดไม่กี่คำ ให้ดูว่าเขาเข้าใจ ชี้บอก และหันตามเสียงเรียกไหม แล้วพาไปตรวจการได้ยินและประเมินพัฒนาการ ไม่ต้องรอจนถึง 3 ขวบ
ลูกเพื่อนวัยเดียวกันร้องเพลงช้างได้ทั้งเพลง ส่วนลูกเรายังพูดได้แค่ “แม่” “หม่ำ” “ไม่” อยู่เลย ใจมันหวิวๆ ใช่ไหมคะ ยิ่งพอญาติถามว่า “ยังไม่พูดอีกเหรอ” ก็ยิ่งเครียดเข้าไปใหญ่
เรื่องนี้มีสองเสียงที่ได้ยินบ่อย ฝั่งหนึ่งบอก “เดี๋ยวก็พูดเอง” อีกฝั่งบอก “รีบไปหาหมอ” เดี๋ยวเราไล่ให้ดูว่าหมอเด็กดูอะไรจริงๆ เพื่อแยกว่าแบบไหนรอได้ แบบไหนไม่ควรรอค่ะ
ลูก 2 ขวบควรพูดได้แค่ไหน
Quick Answer: เด็ก 2 ขวบส่วนใหญ่พูดได้ราว 50 ถึง 100 คำ เริ่มพูดสองคำติดกัน เช่น “เอานม” “พ่อไป” และคนนอกบ้านฟังเข้าใจราวครึ่งหนึ่ง
แหล่งข้อมูลหลักๆ พูดตรงกันประมาณนี้
| แหล่งข้อมูล | ช่วง 2 ขวบ |
|---|---|
| สมุดสีชมพู (DSPM) 19 ถึง 24 เดือน | เลียนคำพูดที่เป็นวลี 2 คำได้ เลือกของตามคำสั่งได้จาก 4 อย่าง |
| CDC (สหรัฐฯ) | พูดสองคำติดกัน ชี้ของในหนังสือเมื่อถาม ชี้อวัยวะได้อย่างน้อย 2 ส่วน |
| AAP (สมาคมกุมารแพทย์อเมริกัน) | พูดได้ราว 50 ถึง 100 คำ พูดวลีสองคำ ทำตามคำสั่งขั้นเดียวได้โดยไม่ต้องทำท่าประกอบ |
ย้อนไปอีกนิด ช่วง 18 เดือน DSPM ให้ดูว่าลูกพูดเป็นคำๆ ได้อย่างน้อย 4 คำ เช่น เรียกชื่อของหรือทักทาย และพูดเลียนคำท้ายๆ ของประโยคที่เราพูดได้
พูดน้อยแต่เข้าใจทุกอย่าง แบบนี้ยังรอได้ไหม
Quick Answer: มีโอกาสตามทันได้ดี แต่ไม่แนะนำให้รอเฉยๆ ควรเริ่มส่งเสริมที่บ้านเลย และปรึกษาหมอในนัดถัดไปหรือเร็วกว่านั้น
AAP บอกว่าราว 1 ใน 5 ของเด็กพูดได้ช้ากว่าเพื่อนวัยเดียวกัน เด็กกลุ่มที่มักไปได้ดีคือเด็กที่
- เข้าใจคำสั่ง เช่น “เอารองเท้ามาให้แม่หน่อย” แล้วทำได้
- ชี้บอกของที่อยากได้ หรือชี้ให้เราดูของที่เขาสนใจ
- สบตา ยิ้มตอบ เล่นจ๊ะเอ๋ด้วย
- ใช้ท่าทางเยอะ เช่น พยักหน้า ส่ายหัว โบกมือ ส่งจูบ
พูดง่ายๆ คือ ใจอยากสื่อสาร แต่ปากยังไม่ทัน ซึ่งก็ยังควรได้รับการประเมินอยู่ดีนะคะ เพราะถ้าต้องช่วย ยิ่งเริ่มเร็วยิ่งดี และถ้าไม่ต้อง เราก็สบายใจ
หมอดูอะไรนอกจากจำนวนคำ
Quick Answer: หมอดูการสื่อสารทั้งหมด ทั้งความเข้าใจ การชี้ การสบตา การหันตามเสียงเรียก และดูว่ามีทักษะไหนที่เคยทำได้แล้วหายไปหรือเปล่า
สัญญาณที่ AAP ให้รีบบอกหมอ เช่น
- ไม่ค่อยยิ้มตอบ ไม่ค่อยสนใจว่าเราอยู่ในห้องหรือเปล่า
- เรียกชื่อไม่หัน หรือไม่ค่อยตอบสนองต่อเสียงบางอย่าง
- ชอบเล่นคนเดียว เหมือนอยู่ในโลกของตัวเอง
- คำหรือทักษะที่เคยทำได้หายไป
- พูดคำแปลกๆ ไม่เข้ากับสถานการณ์ หรือพูดซ้ำบทจากการ์ตูน
ถ้ามีข้อเหล่านี้ร่วมด้วย ไม่ต้องรอนัดฉีดวัคซีนครั้งหน้า นัดพบหมอได้เลยค่ะ ไม่ได้แปลว่าลูกต้องเป็นอะไร แต่แปลว่าควรมีคนช่วยดูให้ละเอียด
ทำไมหมอถึงอยากตรวจการได้ยินก่อน
Quick Answer: เพราะเด็กเรียนพูดจากการได้ยิน ถ้าได้ยินไม่ชัด เช่น มีน้ำในหูชั้นกลางเรื้อรัง ก็พูดช้าได้ แม้พัฒนาการด้านอื่นจะปกติ
AAP อธิบายว่าหมอมักส่งตรวจการได้ยินเป็นขั้นแรก ถ้าผลการได้ยินปกติแต่ยังพูดช้า ค่อยประเมินต่อว่ามีสาเหตุอื่นไหม เช่น ความผิดปกติด้านการสื่อสาร พัฒนาการล่าช้าโดยรวม หรือออทิสติก
แม่บางคนบอกว่า “ลูกได้ยินแน่ เปิดถุงขนมเบาๆ ก็วิ่งมาแล้ว” ซึ่งก็เป็นเรื่องที่เจอบ่อยมาก แต่การได้ยินเสียงบางเสียงไม่ได้แปลว่าได้ยินเสียงพูดชัดทุกความถี่ การตรวจจริงเลยช่วยตัดสาเหตุนี้ออกได้ชัดกว่าค่ะ
พาไปตรวจที่ไหน และหมอจะทำอะไร
Quick Answer: เริ่มที่คลินิกเด็กดีของโรงพยาบาลหรือ รพ.สต. ที่ลูกฉีดวัคซีน หรือกุมารแพทย์ที่ดูแลลูกอยู่ หมอจะซักประวัติ สังเกตลูก ส่งตรวจการได้ยิน และส่งต่อผู้เชี่ยวชาญถ้าจำเป็น
ขั้นตอนที่มักเจอ
- ซักประวัติและเช็ก DSPM หมออาจถามว่าลูกเข้าใจอะไร ชี้อะไรได้ พูดคำไหนบ้าง จดไว้ก่อนไปจะช่วยมาก
- ตรวจการได้ยิน ตามวิธีที่เหมาะกับอายุ
- ประเมินพัฒนาการด้านอื่น ดูการเล่น การสบตา การเข้าสังคม
- ส่งต่อถ้าจำเป็น เช่น กุมารแพทย์พัฒนาการและพฤติกรรม หรือนักแก้ไขการพูด (นักอรรถบำบัด)
ถ้าอยู่ต่างจังหวัด โรงพยาบาลศูนย์และโรงพยาบาลจังหวัดหลายแห่งมีคลินิกพัฒนาการ ส่วนคนเชียงใหม่ ลองดูลิสต์ โรงพยาบาลและคลินิกเด็กในเชียงใหม่ ได้ค่ะ ทริกเล็กๆ คือ อัดคลิปตอนลูกเล่นและพูดที่บ้าน ไปให้หมอดู เพราะเด็กหลายคนเงียบกริบในห้องตรวจ
ที่บ้านช่วยให้ลูกพูดได้ยังไง
Quick Answer: คุยกับลูกเยอะๆ แบบเล่าสิ่งที่กำลังทำ อ่านนิทาน ร้องเพลง รอให้ลูกตอบ และลดเวลาหน้าจอ ทำได้ทุกวันโดยไม่ต้องซื้ออะไรเพิ่ม
ลองแบบนี้ดูค่ะ
- พากย์ชีวิตประจำวัน “แม่ล้างผัก ผักเขียวๆ ตำลึง” “หนูใส่ถุงเท้า ข้างซ้าย ข้างขวา”
- ต่อคำให้ยาวขึ้นอีกนิด ลูกพูด “นม” เราตอบ “เอานม นมเย็นๆ”
- รอสักแป๊บ ก่อนยื่นของให้ เปิดโอกาสให้ลูกพยายามบอกเอง
- อ่านนิทานภาพ ชี้แล้วถาม “แมวอยู่ไหน” ไม่ต้องอ่านให้จบเล่มก็ได้
- ร้องเพลงที่มีท่าทาง เช่น เพลงช้าง เพลงแมงมุม
- ปิดทีวีที่เปิดทิ้งไว้เป็นพื้นหลัง NHS (ระบบสาธารณสุขของอังกฤษ) แนะนำให้เลี่ยงหน้าจอในเด็กต่ำกว่า 2 ขวบ ถ้าจะดู ให้ดูด้วยกันแล้วชวนคุย
ถ้าที่บ้านใช้สองภาษา ไม่ต้องเลิกพูดภาษาใดภาษาหนึ่งนะคะ เวลานับคำให้นับรวมทั้งสองภาษา แล้วบอกหมอด้วยว่าลูกได้ยินภาษาอะไรบ้าง และถ้าอยากเห็นภาพรวมพัฒนาการด้านอื่นด้วย อ่าน พัฒนาการลูก 2 ขวบ: เช็กลิสต์จากสมุดสีชมพู ต่อได้เลย
ไปหาหมอเลยถ้า…
Quick Answer: ถ้าลูกเคยพูดหรือทำได้แล้วกลับทำไม่ได้ หรือไม่สบตา ไม่ชี้ เรียกชื่อไม่หัน ให้นัดพบหมอเร็วที่สุด ไม่ต้องรอดูต่อ
นัดพบหมอโดยเร็วถ้า
- คำพูดหรือทักษะที่เคยทำได้หายไป ในวัยไหนก็ตาม
- เรียกชื่อไม่หัน ไม่สบตา ไม่ชี้บอกของ
- 18 เดือนแล้วยังไม่พูดเป็นคำที่มีความหมายเลย
- 2 ขวบแล้วยังไม่พูดสองคำติดกัน หรือยังไม่เข้าใจคำสั่งง่ายๆ
- สงสัยว่าลูกได้ยินไม่ชัด หรือมีหูอักเสบบ่อย
ไปโรงพยาบาลทันทีถ้า ลูกพูดไม่ได้หรือพูดไม่ชัดขึ้นมาแบบเฉียบพลัน ร่วมกับซึม อ่อนแรง เดินเซ ชัก หรือหลังศีรษะกระแทก
ลูกแต่ละคนมีจังหวะของตัวเองจริงค่ะ แต่ “รอดูก่อน” กับ “พาไปตรวจ” ไม่จำเป็นต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง เราคุยกับลูกเยอะๆ ที่บ้านไปพร้อมกับให้หมอช่วยดูได้ ดูภาพรวมการเลี้ยงลูกวัยนี้ได้ที่ คู่มือเลี้ยงลูกวัย 1-3 ขวบ นะคะ
คำถามที่แม่ๆ ถามบ่อย
01ลูก 2 ขวบควรพูดได้กี่คำ
สมาคมกุมารแพทย์อเมริกันระบุว่าเด็ก 2 ขวบส่วนใหญ่พูดได้ราว 50 ถึง 100 คำ และเริ่มพูดวลีสองคำ ส่วนในคู่มือ DSPM ของไทยช่วง 19 ถึง 24 เดือน ลูกควรเลียนคำพูดที่เป็นวลี 2 คำได้
02ลูก 2 ขวบยังไม่พูด แต่เข้าใจทุกอย่าง ปกติไหม
เด็กที่เข้าใจดี ชี้บอกความต้องการ และเล่นโต้ตอบกับคนอื่นได้ มีโอกาสตามทันได้ดีกว่าเด็กที่ไม่เข้าใจด้วย แต่ก็ยังควรพาไปประเมินและตรวจการได้ยิน เพราะการช่วยตั้งแต่เนิ่นๆ ไม่มีผลเสีย
03ลูกพูดช้าเพราะดูมือถือหรือเปล่า
การดูจอเยอะทำให้เวลาที่ลูกได้คุยโต้ตอบกับคนจริงน้อยลง ซึ่งเป็นสิ่งที่เด็กใช้หัดพูด NHS แนะนำให้เลี่ยงหน้าจอในเด็กต่ำกว่า 2 ขวบ แต่ลูกที่พูดช้าก็ควรได้รับการตรวจหาสาเหตุอื่นด้วย ไม่ควรสรุปว่าเป็นเพราะจออย่างเดียว
04เด็กพูดช้าต้องไปหาหมออะไร
เริ่มจากคลินิกเด็กดีหรือกุมารแพทย์ที่ดูแลลูกอยู่ หมอจะประเมินพัฒนาการและส่งตรวจการได้ยิน ถ้าจำเป็นจะส่งต่อกุมารแพทย์พัฒนาการและพฤติกรรม หรือนักแก้ไขการพูด
05ลูกพูดช้า จะเป็นออทิสติกไหม
พูดช้าอย่างเดียวไม่ได้แปลว่าเป็นออทิสติก แต่ถ้ามีอาการอื่นร่วม เช่น ไม่สบตา ไม่ชี้นิ้วบอก เรียกชื่อไม่หัน ชอบเล่นคนเดียว หรือทักษะที่เคยทำได้หายไป ควรให้หมอประเมินเร็ว
06เลี้ยงสองภาษาทำให้ลูกพูดช้าไหม
ลูกที่เรียนสองภาษาอาจผสมคำสองภาษาบ้าง ซึ่งเป็นเรื่องปกติ ให้นับรวมคำทั้งสองภาษาเวลาดูพัฒนาการ ถ้ารวมแล้วยังน้อยมากหรือมีสัญญาณอื่นร่วม ก็ควรปรึกษาหมอเหมือนเด็กทั่วไป
มีคำถามที่ยังหาคำตอบไม่เจอ?
พิมพ์มาได้เลย ไม่ต้องบอกชื่อ เราอ่านทุกข้อ และคำถามที่แม่ๆ ถามกันเยอะ เราจะหาหลักฐานแล้วเขียนเป็นบทความให้ค่ะ
