ลูกครบขวบเปลี่ยนเป็นนมกล่องได้เลยไหม และทำไม “ยิ่งกินนมเยอะยิ่งดี” ไม่จริงเสมอไป
ครบ 1 ขวบเริ่มนมวัวรสจืดได้ ราววันละ 2 แก้ว (ประมาณ 400 ถึง 500 มล.) ร่วมกับข้าว 3 มื้อ ดื่มมากกว่านั้นมักทำให้กินข้าวน้อยลง เลือกนมจืด เลี่ยงนมหวานนมเปรี้ยว และเลิกขวดภายในขวบครึ่งถึง 2 ขวบ
วันเกิดขวบแรกผ่านไป หลายบ้านซื้อนมกล่องมาเป็นแพ็กใหญ่ แล้วก็มีคำถามตามมาทันที “ให้ได้เลยเหรอ” “วันละกี่กล่อง” “ทำไมยายบอกให้กินเยอะๆ จะได้ตัวสูง” ส่วนบางบ้านลูกติดนมขวดจนแทบไม่ยอมแตะข้าว
นมวัวดีค่ะ แต่ปริมาณสำคัญกว่าที่คิด เดี๋ยวเราไล่ให้ดูว่าเปลี่ยนยังไง เท่าไหร่ถึงพอ แล้วทำไมนมเยอะเกินไปถึงย้อนมาทำให้ลูกกินยากนะคะ
ครบขวบแล้ว เปลี่ยนเป็นนมวัวได้เลยไหม
Quick Answer: ได้ค่ะ ครบ 12 เดือนเริ่มนมวัวรสจืดชนิดไขมันเต็มได้ ทั้งนมกล่อง UHT และนมพาสเจอร์ไรส์ ที่ต้องรอถึง 1 ขวบเพราะก่อนหน้านั้นนมวัวยังไม่เหมาะกับลำไส้และไตของทารก
CDC (ศูนย์ควบคุมโรคสหรัฐฯ) อธิบายว่านมวัวที่ให้ก่อน 1 ขวบอาจทำให้มีเลือดออกในลำไส้ และมีโปรตีนกับแร่ธาตุมากเกินไปสำหรับไตของทารก แต่พอครบขวบ ร่างกายลูกพร้อมแล้ว
วิธีเปลี่ยนแบบนุ่มๆ
- ถ้าเดิมกินนมผสม ลองผสมนมวัวกับนมเดิมทีละน้อย แล้วค่อยเพิ่มสัดส่วนในเวลาราวหนึ่งถึงสองสัปดาห์
- ให้ดื่มจากแก้วหรือแก้วหัดดื่ม ไม่ต้องเริ่มนมวัวในขวด
- ถ้าลูกไม่ชอบนมเย็นจากตู้เย็น ลองตั้งให้หายเย็นก่อน
- ถ้าลูกเคยแพ้นมวัว มีผื่น อาเจียน หรือถ่ายมีเลือดหลังกินนม ให้ถามหมอก่อนเริ่ม
วันละเท่าไหร่ถึงพอ
Quick Answer: ราววันละ 2 แก้ว หรือประมาณ 400 ถึง 500 มล. สำหรับลูกวัย 1-2 ขวบ ซึ่งก็คือนมกล่องเล็กราว 2 กล่อง
| แหล่งข้อมูล | อายุ | ปริมาณนมต่อวัน |
|---|---|---|
| AAP | 12 ถึง 24 เดือน | ประมาณ 2 ถ้วย (16 ออนซ์ หรือราว 480 มล.) นมไขมันเต็ม |
| AAP | 2 ถึง 5 ปี | ประมาณ 2 ถึง 3 ถ้วย (16 ถึง 24 ออนซ์) |
| CDC | 12 ถึง 23 เดือน | ผลิตภัณฑ์นมราว 2 ส่วนต่อวัน |
| คู่มืออาหารตามวัย (ไทย) | 1 ถึง 2 ปี | นมรสจืดวันละ 2 แก้ว |
ถ้านับรวมโยเกิร์ตหรือชีสในมื้ออาหารด้วย นมที่ดื่มก็ลดลงได้อีกนิด ส่วนน้ำเปล่าให้ดื่มตามที่ลูกต้องการ โดยเฉพาะวันที่อากาศร้อน AAP (สมาคมกุมารแพทย์อเมริกัน) ระบุว่าเด็ก 12 ถึง 24 เดือนดื่มน้ำเปล่าได้ราว 1 ถึง 4 ถ้วยต่อวัน
ทำไม “ยิ่งกินนมเยอะยิ่งดี” ไม่จริงเสมอไป
Quick Answer: เพราะนมทำให้อิ่มเร็ว ถ้าดื่มมากเกินไปลูกจะกินข้าวได้น้อยลง ได้ธาตุเหล็กและสารอาหารอื่นจากอาหารน้อยลง และท้องผูกง่ายขึ้น
ความเชื่อนี้มาจากความหวังดีจริงๆ ค่ะ รุ่นพ่อแม่เราโตมากับแคมเปญดื่มนมให้สูง แต่สำหรับเด็กเล็ก นมเยอะเกินไปมีผลแบบนี้
- อิ่มนมจนไม่หิวข้าว วนกลายเป็นลูกกินยาก ผู้ใหญ่กลัวลูกหิวก็ให้นมเพิ่มอีก อ่านต่อเรื่องนี้ได้ที่ ลูกกินยาก ข้าวคำเดียวกินครึ่งชั่วโมง
- ธาตุเหล็ก นมวัวมีธาตุเหล็กน้อย และ CDC ระบุว่าผู้เชี่ยวชาญบางส่วนมองว่านมวัวที่มากเกินไปอาจทำให้ร่างกายดูดซึมธาตุเหล็กจากอาหารได้ยากขึ้น
- ท้องผูก ฝ่ายกุมารเวชศาสตร์ศิริราชเตือนว่าการดื่มนมมากเกินไปทำให้ลำไส้เคลื่อนไหวช้า
- ฟันผุ โดยเฉพาะนมรสหวานและการดูดนมขวดก่อนนอนแล้วหลับคาขวด
สัญญาณว่าลูกอาจดื่มนมมากเกินไป คือ ดื่มนมเกินวันละ 3 ถึง 4 แก้วเป็นประจำ ไม่หิวข้าวแทบทุกมื้อ ตื่นมาขอนมกลางดึกบ่อย หรือหมอทักว่าลูกดูซีด
นมแบบไหนเหมาะกับลูกวัยนี้
Quick Answer: นมวัวรสจืดชนิดไขมันเต็มเหมาะที่สุดสำหรับวัย 1-2 ขวบ เลี่ยงนมรสหวาน นมช็อกโกแลต และนมเปรี้ยวเป็นนมประจำ นมผงสูตรเด็กโตไม่จำเป็นสำหรับเด็กที่กินอาหารได้ดี
| ชนิดนม | เหมาะไหม |
|---|---|
| นมวัวรสจืด ไขมันเต็ม (UHT หรือพาสเจอร์ไรส์) | เหมาะเป็นนมหลักช่วง 1-2 ขวบ |
| นมพร่องมันเนย ขาดมันเนย | AAP แนะนำได้ตั้งแต่ 2 ขวบขึ้นไป ก่อนหน้านั้นเด็กยังต้องการไขมัน ถ้ามีประวัติครอบครัวเรื่องไขมันหรือน้ำหนัก ให้ถามหมอ |
| นมรสหวาน นมช็อกโกแลต นมสตรอว์เบอร์รี | ไม่แนะนำเป็นนมประจำ น้ำตาลเยอะ |
| นมเปรี้ยว โยเกิร์ตพร้อมดื่ม | ส่วนใหญ่น้ำตาลสูง เป็นของนานๆ ครั้ง |
| นมถั่วเหลืองเสริมแคลเซียม วิตามินดี ไม่เติมน้ำตาล | ใช้แทนนมวัวได้ ตาม AAP |
| นมอัลมอนด์ นมข้าวโอ๊ต นมข้าว | โปรตีนน้อย ไม่ควรใช้แทนนมหลักถ้าหมอไม่ได้แนะนำ |
| นมผงสูตรเด็กโต (สูตร 3) | AAP มองว่าไม่จำเป็นสำหรับเด็กทั่วไป |
เวลาเลือกนมกล่องในเซเว่น ลองพลิกดูฉลากค่ะ ถ้าเขียนว่า “รสจืด” และไม่มีน้ำตาลในส่วนประกอบ ก็ใช้ได้เลย คู่มืออาหารตามวัยของไทยแนะนำไว้ชัดว่าเด็กเล็กไม่ควรได้เครื่องดื่มที่มีน้ำตาล รวมถึงน้ำผลไม้ที่เติมน้ำตาล ให้ดื่มน้ำสะอาดแทน
ยังให้นมแม่อยู่ ต้องเลิกไหม
Quick Answer: ไม่ต้องเลิกค่ะ ให้นมแม่ต่อได้ถึง 2 ขวบหรือนานกว่านั้นตามที่แม่และลูกสะดวก ร่วมกับข้าว 3 มื้อ
คู่มืออาหารตามวัยของไทยแนะนำว่าถ้ายังให้นมแม่อยู่ ให้ต่อไปจนถึงอายุ 2 ปี ลูกที่ยังกินนมแม่หลายมื้ออาจไม่ต้องการนมวัวเยอะ บางคนดื่มนมวัวแค่วันละแก้วเดียวก็พอ ถ้าไม่แน่ใจ ถามหมอหรือพยาบาลในวันนัดได้เลย
แม่ที่กลับไปทำงานแล้วปั๊มไม่ทัน ไม่ต้องรู้สึกผิดนะคะ นมแม่ตอนเช้ากับก่อนนอน แล้วนมวัวตอนกลางวันที่เนอสเซอรี่ ก็เป็นทางเลือกที่ดีมากแล้ว
ควรเลิกขวดนมตอนไหน
Quick Answer: คู่มืออาหารตามวัยของไทยแนะนำให้เลิกดูดนมจากขวดเมื่ออายุ 1 ถึง 1 ขวบครึ่ง หรืออย่างช้าไม่เกิน 2 ขวบ เพื่อป้องกันฟันผุ
เริ่มง่ายๆ แบบนี้
- เริ่มจากมื้อกลางวันก่อน ให้นมใส่แก้วหรือแก้วหัดดื่มมีหลอด
- มื้อที่เลิกยากที่สุดมักเป็นมื้อก่อนนอน เก็บไว้ทีหลังสุด แล้วแทนด้วยการอ่านนิทานหรือกอดกล่อม
- ไม่ให้ลูกหลับคาขวด และแปรงฟันหลังมื้อนมสุดท้าย
- ให้ทั้งบ้านช่วยกัน ถ้าบ้านยายยังให้ขวด ลูกจะสับสน
ควรปรึกษาหมอเมื่อไหร่
Quick Answer: ถ้าลูกมีผื่น ปากบวม อาเจียน หรือถ่ายมีเลือดหลังดื่มนมวัว ดื่มนมมากจนแทบไม่กินข้าว ดูซีดเหนื่อยง่าย หรือน้ำหนักไม่ขึ้นตามกราฟ ควรพาไปพบหมอ
ควรนัดพบหมอถ้า
- ผื่นขึ้น ท้องเสีย อาเจียน หรือถ่ายมีมูกเลือดหลังเริ่มนมวัว
- ดื่มนมมากจนกินข้าวได้น้อยมาก และลดเองไม่ได้
- ดูซีด เหนื่อยง่าย เล่นน้อยลง
- ท้องผูก ถ่ายแข็งจนเจ็บหรือมีเลือดติด
- น้ำหนักไม่ขึ้น หรือหลุดจากเส้นกราฟในสมุดสีชมพู
ไปโรงพยาบาลเลยถ้า หลังดื่มนมแล้วปากหรือหน้าบวม หายใจลำบาก หายใจมีเสียงวี้ด อาเจียนซ้ำๆ หรือซึมลง
นมเป็นเพื่อนที่ดีของลูกวัยนี้ค่ะ แค่ไม่ใช่พระเอกของจาน ให้ข้าว ไข่ ผัก ปลา เป็นตัวหลัก แล้วนมจืดสองแก้วเป็นตัวเสริม ลูกก็ได้ครบแล้ว ส่วนเรื่องอื่นๆ ของวัยนี้ ดูต่อได้ที่ คู่มือเลี้ยงลูกวัย 1-3 ขวบ และถ้าผู้ใหญ่ในบ้านยังเชื่อเรื่องนมกับความสูงแบบสุดๆ ลองชวนอ่าน 8 ความเชื่อเรื่องท้องและเลี้ยงลูกที่ได้ยินบ่อยที่สุด ด้วยกันนะคะ
คำถามที่แม่ๆ ถามบ่อย
01ลูก 1 ขวบกินนมวัวได้เลยไหม
ได้ค่ะ เมื่อลูกอายุครบ 12 เดือน เริ่มให้นมวัวรสจืดชนิดไขมันเต็มได้ ทั้งแบบกล่อง UHT และพาสเจอร์ไรส์ ถ้าลูกแพ้นมวัวหรือหมอเคยสั่งให้งด ให้ถามหมอก่อน
02ลูก 1 ขวบควรกินนมวันละกี่มล.
แนวทางทั่วไปคือราววันละ 2 แก้ว สมาคมกุมารแพทย์อเมริกันแนะนำประมาณ 16 ออนซ์หรือราว 480 มล. ต่อวันสำหรับเด็ก 12 ถึง 24 เดือน ถ้านับเป็นนมกล่องเล็กก็ราว 2 กล่อง
03ลูก 2 ขวบกินนมวันละ 5 กล่อง มากไปไหม
มากเกินไปค่ะ นมปริมาณนั้นมักทำให้ลูกอิ่มจนกินข้าวได้น้อย เสี่ยงขาดธาตุเหล็กและท้องผูก ค่อยๆ ลดลงจนเหลือราววันละ 2 ถึง 3 แก้ว แล้วเพิ่มข้าวกับของว่างที่เป็นอาหารแทน
04ให้ลูกกินนมเปรี้ยวหรือนมรสหวานแทนนมจืดได้ไหม
ไม่แนะนำให้เป็นนมประจำ เพราะมีน้ำตาลเพิ่มเยอะ ทำให้ติดหวานและฟันผุ คู่มืออาหารตามวัยของไทยแนะนำนมรสจืด ส่วนนมเปรี้ยวเก็บไว้เป็นของนานๆ ครั้ง
05ครบขวบแล้วต้องเปลี่ยนเป็นนมผงสูตรเด็กโตไหม
ไม่จำเป็นสำหรับเด็กที่กินอาหารได้ดี สมาคมกุมารแพทย์อเมริกันมองว่านมสำหรับเด็กเล็กแบบนี้ไม่จำเป็น นมวัวรสจืดร่วมกับอาหารที่หลากหลายก็เพียงพอ ถ้ามีเหตุผลทางการแพทย์ หมอจะแนะนำเป็นรายคน
06ลูกแพ้นมวัว กินนมถั่วเหลืองแทนได้ไหม
นมถั่วเหลืองที่เสริมแคลเซียมและวิตามินดี ไม่เติมน้ำตาล ใช้แทนได้ในเด็กโตกว่า 1 ขวบ แต่นมจากพืชอื่น เช่น นมอัลมอนด์ นมข้าวโอ๊ต มีโปรตีนน้อยกว่า ไม่ควรใช้แทนโดยไม่ปรึกษาหมอ
มีคำถามที่ยังหาคำตอบไม่เจอ?
พิมพ์มาได้เลย ไม่ต้องบอกชื่อ เราอ่านทุกข้อ และคำถามที่แม่ๆ ถามกันเยอะ เราจะหาหลักฐานแล้วเขียนเป็นบทความให้ค่ะ
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
- HealthyChildren.org (AAP): Recommended Drinks for Children Age 5 & Younger
- CDC: Cow's Milk and Milk Alternatives
- คู่มืออาหารตามวัย สำหรับทารกและเด็กเล็ก (โครงการจัดทำข้อปฏิบัติการให้อาหารเพื่อสุขภาพที่ดีของทารกและเด็กวัยก่อนเรียน สนับสนุนโดย สสส.)
- สาขาวิชาโรคไต ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล: การฝึกขับถ่ายของลูกน้อย
