ลูกกินยาก ข้าวคำเดียวกินครึ่งชั่วโมง: สิ่งที่หมอเด็กขอให้เลิกทำ กับสิ่งที่ควรลอง

ตักข้าวคำแรกตอนหกโมงเย็น คำสุดท้ายเข้าปากตอนเกือบสองทุ่ม ระหว่างนั้นมีทั้งอมข้าว คายผัก ลุกไปเล่นรถ แล้วกลับมาขอนมเปรี้ยว ใครเคยผ่านมื้อเย็นแบบนี้ ยกมือขึ้นเลยค่ะ เหนื่อยกว่าทำงานทั้งวันอีก

ข่าวดีคือเด็กวัยนี้กินยากกันเยอะมาก ไม่ได้แปลว่าเราเลี้ยงผิด แต่มีบางอย่างที่เราทำด้วยความรักแล้วกลับทำให้มื้อข้าวยากขึ้น เดี๋ยวเราไล่ให้ดูว่าอะไรควรเลิก อะไรควรลองแทนนะคะ

ทำไมลูก 2 ขวบถึงกินยากขึ้น ทั้งที่ตอนเล็กๆ กินเก่ง

Quick Answer: เพราะหลังขวบแรกลูกโตช้าลง ความต้องการอาหารเลยลดลงตาม บวกกับวัยนี้อยากควบคุมเองและระแวงอาหารใหม่โดยธรรมชาติ

ขวบแรกลูกตัวยืดน้ำหนักขึ้นเร็วมาก พอเข้าขวบที่สองความเร็วนี้ลดลง ท้องเล็กๆ ก็ไม่ได้หิวเท่าเดิม แล้วยังเป็นวัยที่ค้นพบคำว่า “ไม่” อีก การปฏิเสธข้าวเลยเป็นหนึ่งในไม่กี่เรื่องที่เขาควบคุมได้จริงๆ

NHS (ระบบสาธารณสุขของอังกฤษ) บอกไว้ชัดว่า ถ้าลูกยังร่าเริง เล่นได้ และน้ำหนักขึ้น ก็แปลว่าลูกได้อาหารพอแล้ว ลองเปิดกราฟน้ำหนักในสมุดสีชมพูดู ถ้าเส้นยังไปตามแนวเดิม หายใจลึกๆ ได้เลยค่ะ

สิ่งที่หมอเด็กขอให้เลิกทำ

Quick Answer: เลิกบังคับหรือขู่ให้กิน เลิกป้อนตามวิ่ง เลิกเปิดจอให้กิน และเลิกใช้ขนมเป็นรางวัล เพราะทั้งหมดนี้ทำให้มื้อข้าวกลายเป็นสนามรบ

• บังคับ ขู่ หรือต่อรองให้กินอีกคำ ยิ่งกดดัน ลูกยิ่งต่อต้าน NHS แนะนำว่าถ้าลูกไม่กิน ให้เก็บจานไปเงียบๆ แล้วค่อยลองใหม่วันหลัง
• ป้อนตามวิ่งรอบบ้าน ลูกไม่ได้ฝึกนั่งกิน ไม่ได้รู้จักหิวอิ่มของตัวเอง และเสี่ยงสำลักเวลาวิ่งทั้งที่มีข้าวในปาก
• เปิดยูทูบให้กินเพลินๆ ข้าวหมดจานก็จริง แต่ลูกกินแบบไม่รู้ตัว พอไม่มีจอก็ไม่ยอมกิน
• “กินผักหมดแล้วได้ไอติม” AAP (สมาคมกุมารแพทย์อเมริกัน) แนะนำว่าไม่ควรใช้ขนมเป็นรางวัลให้กินอาหารอื่น เพราะลูกจะเรียนรู้ว่าผักคือของที่ต้องทนเพื่อได้ของดี
• ทำเมนูพิเศษแยกทุกครั้งที่ลูกไม่เอา ทำให้ลูกรู้ว่าแค่ปฏิเสธก็ได้เมนูใหม่

อ่านแล้วไม่ต้องรู้สึกผิดนะคะ เกือบทุกบ้านเคยทำ เพราะตอนนั้นแค่อยากให้ลูกได้กินอะไรสักอย่าง

แล้วควรลองอะไรแทน

Quick Answer: มื้อเป็นเวลา นั่งกินพร้อมครอบครัว ตักน้อยๆ ให้หยิบกินเองได้ วางอาหารใหม่คู่กับอาหารที่ลูกชอบ และลองซ้ำหลายครั้งโดยไม่กดดัน

แนวทางที่ AAP และ NHS แนะนำตรงกัน

1. กินพร้อมกันทั้งบ้าน ไม่มีจอ ลูกเลียนแบบสิ่งที่เห็น เห็นพ่อแม่กินผักบุ้งผัด ก็อยากลองบ้าง
2. อาหารเดียวกับครอบครัว แค่แยกตักก่อนปรุงรสจัด ไม่ต้องทำเมนูเด็กแยก
3. ตักน้อยๆ ข้าวกองเล็กๆ ดูทำได้ง่ายกว่าจานพูน หมดแล้วค่อยเติม
4. ลองซ้ำ AAP บอกว่าเด็กอาจต้องชิมอาหารใหม่ 10 ครั้งขึ้นไปกว่าจะยอมรับ วันนี้ไม่เอา อีกสามวันวางให้อีก
5. จับคู่ของใหม่กับของโปรด เช่น ไข่ตุ๋นใส่แครอทขูดนิดเดียว ข้าวผัดใส่ผักหั่นเล็ก
6. ให้ลูกมีส่วนร่วม ช่วยเด็ดผัก ล้างมะเขือเทศ เลือกผลไม้ในตลาด
7. ทำให้หยิบง่าย หั่นชิ้นพอดีมือ ข้าวปั้นก้อนเล็ก ไข่ม้วนหั่นแท่ง
8. ตั้งเวลามื้อ หลายบ้านใช้ราว 20 ถึง 30 นาที หมดเวลาเก็บจานแบบไม่ดุ

หน้าที่ของเราคือเลือกว่า จะให้กินอะไร เมื่อไหร่ ที่ไหน ส่วนหน้าที่ของลูกคือเลือกว่า จะกินเท่าไหร่ แบ่งกันแบบนี้แล้วมื้อข้าวจะเบาลงเยอะค่ะ

ลูกกินแค่นี้ พอจริงเหรอ

Quick Answer: ท้องเด็กเล็กกว่าที่เราคิด คู่มืออาหารตามวัยของไทยแนะนำให้เด็ก 1-2 ขวบกินข้าวราว 1 ทัพพีและเนื้อสัตว์ราว 1 ถึง 1 ช้อนกินข้าวครึ่งต่อมื้อ วันละ 3 มื้อ และผลไม้เป็นของว่างวันละ 1 ถึง 2 มื้อ

ต่อมื้อ (เด็ก 1-2 ขวบ)	ปริมาณโดยประมาณ
ข้าวหรืออาหารแป้ง	ราว 1 ทัพพี
เนื้อสัตว์	ราว 1 ถึง 1 ช้อนกินข้าวครึ่ง
ไข่	ให้เป็นประจำ
ผัก	สลับผักใบเขียว (ตำลึง ผักบุ้ง) กับผักสีส้ม (ฟักทอง แครอท)
ผลไม้	เป็นของว่างวันละ 1 ถึง 2 มื้อ

พอเห็นปริมาณจริงแล้ว หลายคนถึงกับร้องอ๋อ เพราะที่ตักให้ลูกอยู่คือเกือบเท่าจานผู้ใหญ่ คู่มือเดียวกันแนะนำว่าไม่ควรปรุงอาหารเด็กด้วยน้ำตาล ผงชูรส หรือผงปรุงรส ซึ่งช่วยให้ลูกคุ้นกับรสธรรมชาติด้วยค่ะ

นมกับขนมระหว่างมื้อ ตัวการที่มักถูกมองข้าม

Quick Answer: ถ้าลูกดื่มนมหรือกินขนมใกล้มื้อมากไป ท้องจะอิ่มก่อนถึงข้าว NHS แนะนำให้มีของว่างที่มีประโยชน์ไม่เกินวันละ 2 ครั้ง และนมวัวรสจืดราววันละ 2 แก้วก็พอสำหรับเด็กวัยนี้

ลองนับดูไหมคะว่าวันหนึ่งลูกได้อะไรบ้างนอกมื้อหลัก นมกล่องตอนเช้า นมเปรี้ยวตอนสาย ขนมปังกรอบที่บ้านยาย นมขวดก่อนงีบ แล้วก็นมอีกกล่องตอนบ่ายสาม พอถึงมื้อเย็นลูกไม่หิวก็ไม่แปลกเลย

• เว้นนมและขนมห่างจากมื้อหลักอย่างน้อย 1 ถึง 2 ชั่วโมง
• ให้น้ำเปล่าเมื่อลูกกระหาย แทนนมเปรี้ยวหรือน้ำหวาน
• เลือกของว่างเป็นผลไม้ตามฤดู เช่น กล้วย มะละกอ ส้ม หั่นชิ้นพอดี

เรื่องปริมาณนมที่เหมาะกับลูกวัยนี้ อ่านต่อได้ที่ ลูกครบขวบเปลี่ยนเป็นนมกล่องได้เลยไหม ค่ะ

รับมือยังไง เมื่อคนในบ้านเลี้ยงคนละแบบ

Quick Answer: คุยกับผู้ใหญ่ในบ้านด้วยความเคารพ บอกเหตุผลสั้นๆ และขอทดลองด้วยกันสักสองสัปดาห์ เพราะการเปลี่ยนต้องทำเหมือนกันทั้งบ้านถึงจะได้ผล

คุณยายป้อนตามวิ่งเพราะรักหลาน และเพราะรุ่นนั้นเด็กผอมคือเรื่องน่าห่วง ไม่ใช่เพราะอยากขัดเรา ลองพูดแบบนี้ดูค่ะ

• “หมอบอกว่าให้หนูนั่งกินเองจะได้ไม่สำลัก ลองช่วยกันสักสองอาทิตย์ไหมแม่”
• ให้คุณยายมีบทบาทใหม่ เช่น เป็นคนทำกับข้าวที่หลานชอบ หรือนั่งกินด้วยกันเป็นเพื่อนหลาน
• ชวนดูกราฟน้ำหนักในสมุดสีชมพูด้วยกัน ถ้าหลานโตดีอยู่ คุณยายจะสบายใจขึ้น

ควรปรึกษาหมอเมื่อไหร่

Quick Answer: ถ้าน้ำหนักไม่ขึ้นหรือหลุดจากเส้นกราฟเดิม กินได้น้อยมากต่อเนื่อง สำลักหรือขย้อนแทบทุกมื้อ หรือดูซีดเหนื่อยง่าย ควรพาไปพบหมอ

ควรนัดพบหมอถ้า

• น้ำหนักไม่ขึ้น หรือเส้นกราฟในสมุดสีชมพูตกลงจากแนวเดิม
• สำลัก ไอ หรือขย้อนเกือบทุกมื้อ หรือยังกลืนอาหารที่มีชิ้นไม่ได้เลย
• อมข้าวไว้นานมากเป็นประจำ จนแทบไม่ได้กลืน
• กินได้แค่ไม่กี่อย่าง และเริ่มตัดอาหารที่เคยกินออกไปเรื่อยๆ
• ดูซีด เหนื่อยง่าย หรือดื่มนมมากแต่กินข้าวน้อยมาก
• ท้องผูกหนัก ถ่ายแข็งจนเจ็บ หรืออาเจียนบ่อย

ไปโรงพยาบาลเลยถ้า ลูกไม่ยอมกินไม่ยอมดื่มจนปากแห้ง ฉี่น้อยมาก ซึม หรือสำลักแล้วหายใจลำบาก

มื้อข้าวที่ไม่สมบูรณ์แบบก็ยังเป็นมื้อที่ดีได้ค่ะ วันนี้ลูกกินแค่ไข่ตุ๋นสองคำกับกล้วยครึ่งลูก ก็ไม่ได้แปลว่าเราล้มเหลว ดูกันเป็นสัปดาห์ ไม่ใช่เป็นมื้อ ส่วนภาพรวมการเลี้ยงลูกช่วงนี้ อยู่ที่ คู่มือเลี้ยงลูกวัย 1-3 ขวบ นะคะ