มือเท้าปากระบาดที่เนอสเซอรี่: อาการแบบไหนต้องไปหาหมอ และต้องหยุดกี่วัน

ข้อความในไลน์กลุ่มผู้ปกครองเด้งขึ้นมาตอนสองทุ่ม “แจ้งผู้ปกครอง ห้องดอกไม้มีน้องเป็นมือเท้าปาก 2 คน ปิดห้องทำความสะอาดพรุ่งนี้ 1 วันค่ะ” แล้วคืนนั้นแม่ทั้งห้องก็นั่งส่องปากลูกด้วยไฟฉายมือถือกันถ้วนหน้า

มือเท้าปากเป็นโรคที่เจอบ่อยในเด็กเล็ก ส่วนใหญ่ไม่รุนแรงและหายเองได้ แต่มีบางอาการที่ต้องรู้ไว้ว่าห้ามรอ เดี๋ยวเราไล่ให้ดูทั้งอาการ การดูแลที่บ้าน และเรื่องหยุดเรียนนะคะ

มือเท้าปาก อาการเป็นยังไง

Quick Answer: ไข้ เจ็บปาก ไม่ยอมกิน น้ำลายไหล มีจุดแดงหรือแผลในปาก แล้วตามด้วยผื่นหรือตุ่มน้ำใสที่ฝ่ามือ ฝ่าเท้า และรอบก้น

ลำดับอาการที่มักเจอ

1. ไข้และงอแง CDC (ศูนย์ควบคุมโรคสหรัฐฯ) ระบุว่าเด็กมักเริ่มมีไข้และอาการคล้ายหวัดราว 3 ถึง 5 วันหลังติดเชื้อ
2. เจ็บปาก มีจุดแดงที่ลิ้น เพดาน กระพุ้งแก้ม แล้วกลายเป็นตุ่มหรือแผล ลูกจะไม่ยอมกิน น้ำลายไหลมากกว่าปกติ อยากกินแต่ของเย็นๆ
3. ผื่น จุดแดงหรือตุ่มน้ำใสที่ฝ่ามือ ฝ่าเท้า รอบก้น บางคนมีที่แขนขาและลำตัว มักไม่ค่อยคัน

เด็กแต่ละคนอาการไม่เท่ากัน บางคนมีแผลในปากเยอะแต่ผื่นนิดเดียว บางคนผื่นขึ้นทั่วจนแม่ตกใจ แต่กินดื่มได้ดี ตัวที่บอกความรุนแรงจริงๆ คือ ลูกดื่มน้ำได้ไหม ตื่นตัวดีไหม มากกว่าจำนวนตุ่ม ส่วนใหญ่อาการจะดีขึ้นภายใน 7 ถึง 10 วัน

ติดกันได้ยังไง ทำไมระบาดในเนอสเซอรี่

Quick Answer: ติดผ่านน้ำลาย น้ำมูก น้ำในตุ่ม และอุจจาระ ทั้งจากการสัมผัสตรงและของเล่น ของใช้ร่วมกัน เด็กเล็กเอาของเข้าปากบ่อยจึงติดกันง่าย

สมาคมกุมารแพทย์อเมริกัน (AAP) บอกว่าช่วงที่แพร่เชื้อได้มากที่สุดคือสัปดาห์แรกของการป่วย แต่เชื้อยังออกมากับน้ำมูกน้ำลายได้อีก 1 ถึง 3 สัปดาห์ และอยู่ในอุจจาระได้เป็นสัปดาห์ถึงเป็นเดือน นี่คือเหตุผลที่การล้างมือหลังเปลี่ยนแพมเพิสสำคัญมาก แม้ลูกจะหายดีแล้ว

ในเนอสเซอรี่ เด็กๆ ใช้ของเล่นชิ้นเดียวกัน กินข้าวโต๊ะเดียวกัน นอนห้องเดียวกัน เลยระบาดเร็ว ไม่ได้แปลว่าครูดูแลไม่ดีหรือบ้านไหนไม่สะอาดนะคะ

ต้องหยุดเรียนกี่วัน

Quick Answer: กรมควบคุมโรคแนะนำให้เด็กป่วยหยุดเรียน 5 วันทำการ หรือจนกว่าจะหายเป็นปกติ และถ้ามีเด็กป่วยตั้งแต่ 2 คนขึ้นไปในห้องเดียวกันภายใน 1 สัปดาห์ ให้ปิดห้องเรียนอย่างน้อย 1 วันเพื่อทำความสะอาด

ในทางปฏิบัติ ลองเช็กแบบนี้ก่อนกลับไปเรียน

• ไม่มีไข้แล้ว
• กินดื่มได้ตามปกติ ไม่ต้องการการดูแลพิเศษ
• ตุ่มแห้งแล้ว AAP บอกว่าตุ่มมักใช้เวลาราว 7 วันกว่าจะแห้ง
• ทำตามกติกาของเนอสเซอรี่ บางแห่งขอใบรับรองแพทย์ บางแห่งให้หยุดนานกว่านี้ช่วงระบาด

กรมควบคุมโรคยังแนะนำให้ผู้ปกครอง แจ้งเนอสเซอรี่ทันที เมื่อลูกป่วย เนอสเซอรี่จะได้คัดกรองเด็กคนอื่นและทำความสะอาด ไม่ต้องอายเลยค่ะ การบอกเร็วคือการช่วยลูกบ้านอื่นด้วย

ดูแลลูกที่บ้านยังไง

Quick Answer: ไม่มียาฆ่าเชื้อไวรัสโดยตรง การดูแลคือให้ดื่มน้ำให้พอ กินอาหารเย็นๆ นิ่มๆ ลดไข้ตามที่หมอหรือเภสัชกรแนะนำ และเฝ้าดูสัญญาณอันตราย

• น้ำสำคัญที่สุด CDC เตือนว่าแผลในปากทำให้ดื่มได้น้อย เด็กเล็กจึงเสี่ยงขาดน้ำ จิบบ่อยๆ ทีละนิด นมเย็น น้ำเย็น ใช้หลอดหรือช้อนป้อนก็ได้
• อาหารนิ่ม เย็น ไม่เผ็ด ไม่เปรี้ยว เช่น โจ๊กอุ่นๆ ไม่ร้อน ไข่ตุ๋น เต้าหู้นิ่ม โยเกิร์ต ไอศกรีมก็ช่วยได้ในวันที่เจ็บปากมาก เลี่ยงส้ม น้ำมะนาว ขนมกรุบกรอบ
• ไข้และเจ็บปาก ถามหมอหรือเภสัชกรเรื่องยาลดไข้และขนาดที่เหมาะกับน้ำหนักลูก อย่าซื้อยาพ่นหรือยาป้ายปากมาใช้เอง AAP เตือนว่าน้ำยาบ้วนปากทั่วไปจะแสบแผล
• พักผ่อนเยอะๆ ไม่ต้องอาบน้ำเย็นจัด เช็ดตัวด้วยน้ำอุณหภูมิห้องได้
• กันคนในบ้านติด ล้างมือด้วยสบู่หลังเปลี่ยนแพมเพิสและก่อนเตรียมอาหาร แยกแก้ว ช้อน ผ้าเช็ดหน้า ทำความสะอาดของเล่นที่ลูกอม

ผู้ใหญ่บางท่านอาจแนะนำให้ทายาเขียวหรือป้ายสมุนไพรในปาก ขอบคุณความหวังดีไว้ก่อนนะคะ แล้วถามหมอหรือเภสัชกรก่อนใช้อะไรในปากลูก เพราะบางอย่างทำให้แสบหรือระคายเคืองแผลมากขึ้น

ไปหาหมอเลยถ้า…

Quick Answer: ไข้สูง ซึม ชักหรือกระตุกผวาบ่อย อาเจียนมาก หายใจเร็วหอบ หรือกินดื่มได้น้อยมาก ให้ไปโรงพยาบาลทันที เพราะอาจเป็นภาวะแทรกซ้อนที่สมองหรือหัวใจ ซึ่งพบน้อยแต่รุนแรง

ไปโรงพยาบาลทันทีถ้า

• ไข้สูง ซึม ปลุกยาก ไม่ค่อยตอบสนอง
• ชัก มือสั่น หรือสะดุ้งผวา กระตุกบ่อยๆ โดยเฉพาะตอนหลับ
• อาเจียนมากหรืออาเจียนซ้ำๆ
• หายใจเร็ว หอบ เหนื่อย ตัวเย็น ซีด
• แขนขาอ่อนแรง เดินเซ หรือคอแข็ง ปวดหัวมาก
• ไม่ยอมดื่มน้ำ ปากแห้ง ไม่มีน้ำตาเวลาร้อง ฉี่น้อยมากหรือไม่ฉี่นานหลายชั่วโมง

กรมควบคุมโรคระบุว่าอาการกลุ่มนี้อาจเป็นสัญญาณของภาวะสมองอักเสบหรือกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ ซึ่งพบได้น้อย แต่ต้องรักษาในโรงพยาบาลเร็ว

ควรพาไปพบหมอ (ไม่ต้องรอนัด) ถ้า

• ไข้นานเกิน 3 วัน
• อาการไม่ดีขึ้นหลัง 10 วัน
• ลูกอายุน้อยมาก โดยเฉพาะต่ำกว่า 6 เดือน หรือมีภูมิคุ้มกันต่ำ

ถ้าอยู่เชียงใหม่และต้องหาที่พาลูกไปตอนดึก ดูลิสต์ โรงพยาบาลและคลินิกเด็กในเชียงใหม่ ได้เลยค่ะ

ป้องกันยังไง มีวัคซีนไหม

Quick Answer: ป้องกันได้ดีที่สุดด้วยการล้างมือด้วยสบู่ ไม่ใช้ของใช้ส่วนตัวร่วมกัน และให้เด็กป่วยพักที่บ้าน ส่วนวัคซีน EV71 เป็นวัคซีนเสริมที่ต้องจ่ายเอง ป้องกันได้เฉพาะเชื้อ EV71

สิ่งที่ทำได้ที่บ้าน

• สอนลูกล้างมือด้วยสบู่ก่อนกินข้าวและหลังเข้าห้องน้ำ ทำให้ดูเป็นเกม ร้องเพลงไปด้วย
• ผู้ใหญ่ล้างมือหลังเปลี่ยนแพมเพิสทุกครั้ง
• ไม่ใช้แก้ว ช้อน ผ้าเช็ดหน้าร่วมกัน
• ล้างของเล่นที่ลูกชอบอมเป็นประจำ
• ช่วงที่มีข่าวระบาดในพื้นที่ เลี่ยงพาลูกไปที่แออัด เช่น บ้านบอล โซนเด็กเล่นในห้างที่คนเยอะ

เรื่องวัคซีน EV71 เป็นหนึ่งในวัคซีนเสริมที่หลายบ้านสงสัย อ่านภาพรวมวัคซีนช่วงนี้ทั้งตัวฟรีและตัวจ่ายเองได้ที่ วัคซีนช่วง 1-3 ขวบ: เข็มไหนฟรี เข็มไหนต้องจ่ายเอง ค่ะ

หายแล้ว ทำไมผิวมือลอก และเป็นซ้ำได้ไหม

Quick Answer: ผิวที่นิ้วมือนิ้วเท้าลอกหลังหายราว 1 ถึง 2 สัปดาห์พบได้และไม่อันตราย ส่วนการเป็นซ้ำเกิดได้ เพราะโรคนี้มีไวรัสหลายชนิด

AAP บอกว่าเด็กบางคนมีผิวลอกที่นิ้วมือนิ้วเท้าหลังป่วยราว 1 ถึง 2 สัปดาห์ ซึ่งไม่เป็นอันตราย ไม่ต้องดึงหรือแกะ ทาครีมบำรุงอ่อนโยนให้ผิวนุ่มได้

ส่วนแม่ที่ถามว่า “เพิ่งเป็นไปเมื่อปีที่แล้ว ทำไมเป็นอีก” ไม่แปลกค่ะ หายจากเชื้อตัวหนึ่ง ก็ยังติดเชื้อตัวอื่นได้ เลยต้องล้างมือและระวังช่วงระบาดเหมือนเดิม

ช่วงที่ลูกป่วยมือเท้าปาก แม่มักเหนื่อยทั้งกายและใจ ทั้งลางาน ทั้งป้อนน้ำทีละช้อน อดทนอีกนิดนะคะ ส่วนใหญ่ไม่กี่วันลูกก็กลับมาซนเหมือนเดิม ดูเรื่องอื่นๆ ของลูกวัยนี้ได้ที่ คู่มือเลี้ยงลูกวัย 1-3 ขวบ ค่ะ