mamamapa

ทารกแรกเกิดPlay & Learningอ่าน 10 นาที

ลูกยังไม่ถึงเดือนจะเล่นอะไรได้? 5 อย่างที่แม่ทำได้ทุกวัน ไม่ต้องซื้อของเล่น

เล่นกับทารกแรกเกิดไม่ต้องใช้ของเล่นแพง แค่นอนคว่ำตอนตื่นโดยมีคนเฝ้า คุยและร้องเพลง ให้ดูหน้าเราและลายขาวดำ อุ้มพาเดินดูรอบบ้าน และเล่านิทาน ส่วนหน้าจอยังไม่แนะนำสำหรับวัยนี้

LINE
ลูกน้อยนอนคว่ำเล่นบนเตียง
Photo: Catalina Herrera / Pexels

ลูกยังตัวนิดเดียว ตื่นมาก็กิน กินเสร็จก็หลับ แม่หลายคนเลยคิดว่า “ยังเล่นอะไรไม่ได้หรอก รอโตก่อน” หรือไม่ก็ไปอีกทาง คือกดสั่งโมบายล์ ของเล่นเสริมพัฒนาการ แฟลชการ์ดมาเต็มบ้าน เพราะกลัวลูกพลาดช่วงทอง

จริงๆ แล้วทารกแรกเกิดเล่นได้ตั้งแต่วันแรกที่กลับบ้านเลยค่ะ แถมของเล่นที่ดีที่สุดของวัยนี้ก็คือ หน้า เสียง และอ้อมแขนของพ่อแม่ นี่แหละ เรามี 5 อย่างที่ทำได้ทุกวันมาฝาก ไม่ต้องซื้ออะไรเพิ่มสักบาท ใช้ได้ตั้งแต่แรกเกิดจนราว 3 เดือน

ทารกแรกเกิด “เล่น” ได้จริงเหรอ

Quick Answer: ได้ค่ะ การเล่นของวัยนี้คือการมอง ฟัง สัมผัส และขยับตัว ในช่วงสั้นๆ ตอนที่ลูกตื่นและอารมณ์ดี

กรมอนามัยสรุปหลักการเลี้ยงลูกช่วงแรกไว้ว่า กิน กอด เล่น เล่า ซึ่งทุกข้อทำได้ในชีวิตประจำวัน ส่วน WHO (องค์การอนามัยโลก) แนะนำให้ทารกได้เคลื่อนไหวหลายๆ ครั้งต่อวัน โดยเฉพาะการเล่นบนพื้นที่มีคนเล่นด้วย และไม่ควรถูกจำกัดอยู่ในรถเข็นหรือเก้าอี้นานเกิน 1 ชั่วโมงต่อครั้ง

แต่ดูจังหวะลูกด้วยนะคะ ถ้าลูกหันหน้าหนี หาว งอแง หรือเริ่มร้อง แปลว่าเขาพอแล้ว พักได้เลย ไม่ต้องฝืนให้ครบเวลา

1. นอนคว่ำตอนตื่น (tummy time) ทำยังไงให้ปลอดภัย

Quick Answer: ให้ลูกนอนคว่ำ เฉพาะตอนตื่นและมีผู้ใหญ่เฝ้าตลอด เริ่มครั้งละ 3 ถึง 5 นาที วันละ 2 ถึง 3 ครั้ง ตั้งแต่วันแรกที่กลับบ้าน

ทารกนอนคว่ำบนผ้าปูพื้นตอนตื่น ชันหัวขึ้นมองกล้อง ภาพ: Catalina Herrera / Pexels

AAP (สมาคมกุมารแพทย์อเมริกัน) แนะนำให้ค่อยๆ เพิ่มจนได้รวม 15 ถึง 30 นาทีต่อวันเมื่ออายุราว 7 สัปดาห์ ส่วน WHO แนะนำอย่างน้อย 30 นาทีต่อวัน สำหรับทารกที่ยังไม่คลาน แบ่งเป็นช่วงสั้นๆ ตลอดวัน

ทริกที่ช่วยให้ง่ายขึ้น

  • บนอกแม่หรือพ่อ เอนหลังพิงหมอน แล้ววางลูกคว่ำบนอก ลูกได้เงยหน้ามองเรา
  • หลังเปลี่ยนผ้าอ้อมหรือหลังตื่นนอน AAP บอกว่าเป็นจังหวะที่ดี
  • ลงไปนอนระดับเดียวกับลูก บนเสื่อหรือผ้าปูบนพื้น ให้หน้าเราอยู่ตรงหน้าลูก
  • ถ้าลูกยังไม่ชอบในตอนแรก ลองต่อไปวันละนิด AAP บอกว่าเดี๋ยวลูกจะค่อยๆ ชินเอง

แต่ข้อนี้ห้ามพลาดเด็ดขาด: เวลานอนหลับ ให้ลูกนอนหงายเสมอ ถ้าลูกเผลอหลับระหว่างนอนคว่ำ ให้พลิกกลับมานอนหงายบนที่นอนของเขาทันที อ่านเรื่องที่นอนปลอดภัยเพิ่มได้ที่ นอนเตียงเดียวกับลูกแรกเกิด 7 ข้อที่ต้องเช็ก

2. คุย ร้องเพลง แล้วหยุดรอให้ลูกตอบ

Quick Answer: คุยกับลูกตลอดวันเหมือนเขาฟังรู้เรื่อง เล่าสิ่งที่กำลังทำ ร้องเพลงกล่อม แล้ว หยุดรอ ให้ลูกได้ตอบด้วยสายตา ท่าทาง หรือเสียงอ้อแอ้

แม่อุ้มลูกแรกเกิดไว้ตรงหน้า ทำหน้าตาคุยกับลูก ภาพ: Sarah Chai / Pexels

AAP ระบุว่าการได้ยินของทารก 1 เดือนพัฒนาเต็มที่แล้ว และลูกอาจหันหาเสียงที่คุ้นเคย เสียงพ่อแม่เลยเป็นเสียงที่ลูกสนใจที่สุด

ลองหยิบไปใช้ได้เลย

  • ตอนอาบน้ำ: “น้ำอุ่นๆ นะ ล้างแขนซ้าย ล้างแขนขวา”
  • ตอนเปลี่ยนผ้าอ้อม: ร้องเพลงช้าง เพลงจันทร์เจ้าขา หรือเพลงกล่อมที่ยายเคยร้อง
  • เวลาลูกอ้อแอ้: เลียนเสียงกลับไป แล้วรอให้ลูก “ตอบ”

คุยแล้วรอแบบนี้แหละ ที่ค่อยๆ ปูทางไปสู่ ยิ้มแรกที่ลูกตั้งใจยิ้มให้แม่ ค่ะ

3. ให้ดูหน้าเรา และลายขาวดำใกล้ๆ

Quick Answer: ทารก 1 เดือนมองชัดในระยะ 20 ถึง 30 เซนติเมตร ชอบ หน้าคน มากที่สุด และชอบลายขาวดำหรือลายที่ตัดกันชัด

แม่อุ้มลูกน้อย ผู้ใหญ่อีกคนถือการ์ดภาพขาวดำให้ลูกดู ภาพ: RDNE Stock project / Pexels

  • หน้าเราคือของเล่นชิ้นแรก ถือลูกให้หน้าห่างราวหนึ่งศอก ทำหน้าตาหลายแบบ ยิ้ม ทำปากจู๋ แลบลิ้นช้าๆ
  • ลายขาวดำทำเองได้ วาดวงกลม ลายทาง ตารางหมากรุกด้วยปากกาเมจิกสีดำบนกระดาษขาว แล้วถือให้ลูกดูตอนตื่น
  • มองตามช้าๆ ค่อยๆ เลื่อนกระดาษหรือหน้าเราจากข้างหนึ่งไปอีกข้าง ให้ลูกได้ฝึกมองตาม

ไม่ต้องติดภาพเต็มผนังนะ และ อย่าวางกระดาษหรือของเล่นไว้ในที่นอนลูก ตอนนอน หยิบมาเล่นเสร็จแล้วก็เก็บ

4. อุ้มพาเดินดูรอบบ้าน

Quick Answer: อุ้มลูกเดินช้าๆ รอบบ้าน บอกชื่อสิ่งที่เห็น ให้ลูกได้เปลี่ยนมุมมอง ได้ยินเสียงใหม่ๆ และได้ใกล้ชิดเรา

แม่อุ้มลูกยืนมองออกไปนอกหน้าต่าง ภาพ: Alicia Christin Gerald / Pexels

  • เดินไปหน้าต่าง “นั่นต้นไม้ ใบไม้ขยับเพราะลมพัด”
  • พาไปฟังเสียงในครัว เสียงน้ำไหล เสียงนกหน้าบ้าน
  • สัมผัสผ้าหลายแบบ ผ้าฝ้าย ผ้าขนหนู ให้ลูกได้รู้สึกผ่านมือ

บ้านเราร้อน เลือกช่วงเช้าหรือเย็นที่แดดไม่แรง แล้วก็อย่าลืมว่าวัยนี้ต้อง ประคองคอทุกครั้ง เพราะลูกยังชันคอเองไม่ได้ พัฒนาการอื่นๆ ของวัยนี้อ่านเพิ่มได้ที่ พัฒนาการเดือนแรก

5. อ่านหรือเล่านิทาน ตั้งแต่ยังฟังไม่รู้เรื่อง

Quick Answer: ได้ค่ะ ลูกยังไม่เข้าใจเรื่อง แต่ได้ฟังเสียง จังหวะ และน้ำเสียงของเรา ซึ่งช่วยปูพื้นฐานภาษา

แม่นั่งอ่านหนังสือภาพให้ลูกแรกเกิดในอ้อมแขนฟัง ภาพ: Sarah Chai / Pexels

กรมอนามัยแนะนำให้พ่อแม่เล่านิทานให้ลูกฟังได้ตั้งแต่อยู่ในท้อง ใช้น้ำเสียงหลายระดับ และเล่าให้จบเรื่อง ส่วน WHO แนะนำว่าเวลาที่ทารกอยู่นิ่งๆ การอ่านและเล่าเรื่องกับผู้ดูแลเป็นกิจกรรมที่ดี

ไม่มีหนังสือนิทานก็ไม่เป็นไร หยิบอะไรมาอ่านออกเสียงให้ลูกฟังก็ได้ หรือเล่าเรื่องวันนี้ของเราเป็นนิทานก่อนนอนก็น่ารักดีค่ะ

แล้วหน้าจอล่ะ เปิดการ์ตูนหรือคลิปเสริมพัฒนาการได้ไหม

Quick Answer: ยังไม่แนะนำค่ะ WHO ไม่แนะนำหน้าจอสำหรับเด็กต่ำกว่า 1 ปี และ AAP แนะนำให้เลี่ยงหน้าจอก่อนอายุ 18 เดือน ยกเว้นวิดีโอคอล

  • วิดีโอคอลกับตายาย ปู่ย่า ที่อยู่ต่างจังหวัด ทำได้ เพราะเป็นการคุยโต้ตอบกับคนจริง
  • คลิป “เสริมพัฒนาการสมองทารก” ที่มีภาพขาวดำและดนตรี ไม่ได้ดีไปกว่าหน้าเราและกระดาษขาวดำที่วาดเอง
  • ถ้าผู้ใหญ่ในบ้านเปิดทีวีทิ้งไว้ ลองชวนปิดตอนที่เล่นกับลูก

ส่วนแม่ที่เปิดคลิปดูเองตอนนั่งให้นมตีสาม ไม่ต้องรู้สึกผิดเลยนะคะ ประเด็นแค่ว่าไม่ใช้หน้าจอเป็น “ของเล่น” ของลูกวัยนี้

ถ้าวันไหนไม่มีแรงเล่นเลย

Quick Answer: ไม่เป็นไรเลยค่ะ ทุกครั้งที่แม่อุ้ม ให้นม เปลี่ยนผ้าอ้อม แล้วพูดกับลูก นั่นก็คือการเล่นแล้ว

วันไหนเหนื่อยมาก ทำแค่ข้อเดียวก็พอ หรือส่งไม้ต่อให้พ่อ ย่า ยาย ช่วยแทน ลูกได้ประโยชน์จากทุกคนที่รักเขาอยู่แล้ว ส่วนเรื่องที่ควรเล่าให้หมอฟัง เช่น ลูกไม่มองหน้าเลยหรือไม่มีท่าทีต่อเสียง อยู่ใน พัฒนาการเดือนแรก แล้วค่ะ

เล่นกับลูกวัยนี้ไม่ต้องเก่ง ไม่ต้องมีอุปกรณ์ ขอแค่มีเราอยู่ตรงนั้น มองหน้ากันสักนาทีสองนาที ลูกก็ได้สิ่งที่ดีที่สุดแล้วค่ะ

Checklist (ติ๊กได้ พิมพ์ได้)

ติ๊กไว้ได้เลย เว็บจะจำไว้ในเครื่องนี้ให้ค่ะ

5 อย่างที่ทำได้ทุกวัน

ไม่ต้องครบทุกข้อทุกวัน เลือกทำตอนลูกตื่นและอารมณ์ดี

FAQ

คำถามที่แม่ๆ ถามบ่อย

  1. 01เล่นกับทารกแรกเกิดยังไงดี

    เล่นง่ายๆ ในชีวิตประจำวัน เช่น ให้นอนคว่ำตอนตื่นโดยมีคนเฝ้า คุย ร้องเพลง สบตา ให้ดูหน้าเราใกล้ๆ อุ้มพาเดินดูรอบบ้าน และเล่านิทาน ครั้งละสั้นๆ ตอนลูกตื่นและอารมณ์ดี

  2. 02tummy time เริ่มได้ตอนไหน

    AAP แนะนำให้เริ่มได้ตั้งแต่วันแรกที่กลับจากโรงพยาบาล ตอนลูกตื่นและมีผู้ใหญ่เฝ้าตลอด เริ่มครั้งละ 3 ถึง 5 นาที วันละ 2 ถึง 3 ครั้ง แล้วค่อยๆ เพิ่ม

  3. 03tummy time วันละกี่นาที

    AAP แนะนำให้ค่อยๆ เพิ่มจนได้รวม 15 ถึง 30 นาทีต่อวันเมื่ออายุราว 7 สัปดาห์ ส่วน WHO แนะนำอย่างน้อย 30 นาทีต่อวันสำหรับทารกที่ยังไม่คลาน โดยแบ่งเป็นช่วงสั้นๆ ตลอดวันตอนตื่น

  4. 04ทารกแรกเกิดดูทีวีหรือมือถือได้ไหม

    ไม่แนะนำค่ะ WHO ไม่แนะนำหน้าจอสำหรับเด็กต่ำกว่า 1 ปี และ AAP แนะนำให้เลี่ยงหน้าจอก่อนอายุ 18 เดือน ยกเว้นวิดีโอคอลกับครอบครัว

  5. 05ลูกร้องไห้ทุกครั้งที่นอนคว่ำ ทำยังไงดี

    ลองให้ลูกนอนคว่ำบนอกเราขณะเราเอนหลัง หรือเริ่มแค่ 1 ถึง 2 นาทีหลังเปลี่ยนผ้าอ้อม แล้วค่อยๆ เพิ่ม AAP บอกว่าถ้าตอนแรกลูกไม่ชอบก็ให้ลองต่อไป เดี๋ยวลูกจะค่อยๆ ชิน

  6. 06ของเล่นขาวดำจำเป็นต้องซื้อไหม

    ไม่จำเป็นค่ะ ทารกชอบหน้าคนที่สุด ส่วนลายขาวดำทำเองได้จากกระดาษกับปากกาเมจิกสีดำ แค่ระวังไม่ให้มีชิ้นเล็กหรือวางไว้ในที่นอนลูก

Ask MamaMapa

มีคำถามที่ยังหาคำตอบไม่เจอ?

พิมพ์มาได้เลย ไม่ต้องบอกชื่อ เราอ่านทุกข้อ และคำถามที่แม่ๆ ถามกันเยอะ เราจะหาหลักฐานแล้วเขียนเป็นบทความให้ค่ะ

เราไม่ใช่แพทย์ ถ้าเร่งด่วนหรือลูกไม่สบาย ปรึกษาคุณหมอหรือโทร 1669 ก่อนนะคะ

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

  1. HealthyChildren.org (AAP): Back to Sleep, Tummy to Play
  2. WHO: Guidelines on Physical Activity, Sedentary Behaviour and Sleep for Children under 5 Years of Age (Recommendations)
  3. Mayo Clinic: Screen time and children, How to guide your child
  4. HealthyChildren.org (AAP): Developmental Milestones at 1 Month Old
  5. กรมอนามัย (อนามัยมีเดีย): กิน กอด เล่น เล่า สร้างพัฒนาการเด็ก

Play & Learning

Tips แม่

ลูกอยู่ช่วงไหน? แตะเพื่อเปลี่ยน