ลูกยังไม่ถึงเดือนจะเล่นอะไรได้? 5 อย่างที่แม่ทำได้ทุกวัน ไม่ต้องซื้อของเล่น

ลูกยังตัวนิดเดียว ตื่นมาก็กิน กินเสร็จก็หลับ แม่หลายคนเลยคิดว่า “ยังเล่นอะไรไม่ได้หรอก รอโตก่อน” หรือไม่ก็ไปอีกทาง คือกดสั่งโมบายล์ ของเล่นเสริมพัฒนาการ แฟลชการ์ดมาเต็มบ้าน เพราะกลัวลูกพลาดช่วงทอง

จริงๆ แล้วทารกแรกเกิดเล่นได้ตั้งแต่วันแรกที่กลับบ้านเลยค่ะ แถมของเล่นที่ดีที่สุดของวัยนี้ก็คือ หน้า เสียง และอ้อมแขนของพ่อแม่ นี่แหละ เรามี 5 อย่างที่ทำได้ทุกวันมาฝาก ไม่ต้องซื้ออะไรเพิ่มสักบาท ใช้ได้ตั้งแต่แรกเกิดจนราว 3 เดือน

ทารกแรกเกิด “เล่น” ได้จริงเหรอ

คำตอบสั้นๆ: ได้ค่ะ การเล่นของวัยนี้คือการมอง ฟัง สัมผัส และขยับตัว ในช่วงสั้นๆ ตอนที่ลูกตื่นและอารมณ์ดี

กรมอนามัยสรุปหลักการเลี้ยงลูกช่วงแรกไว้ว่า กิน กอด เล่น เล่า ซึ่งทุกข้อทำได้ในชีวิตประจำวัน ส่วน WHO แนะนำให้ทารกได้เคลื่อนไหวหลายๆ ครั้งต่อวัน โดยเฉพาะการเล่นบนพื้นที่มีคนเล่นด้วย และไม่ควรถูกจำกัดอยู่ในรถเข็นหรือเก้าอี้นานเกิน 1 ชั่วโมงต่อครั้ง

แต่ดูจังหวะลูกด้วยนะคะ ถ้าลูกหันหน้าหนี หาว งอแง หรือเริ่มร้อง แปลว่าเขาพอแล้ว พักได้เลย ไม่ต้องฝืนให้ครบเวลา

1. นอนคว่ำตอนตื่น (tummy time) ทำยังไงให้ปลอดภัย

คำตอบสั้นๆ: ให้ลูกนอนคว่ำ เฉพาะตอนตื่นและมีผู้ใหญ่เฝ้าตลอด เริ่มครั้งละ 3 ถึง 5 นาที วันละ 2 ถึง 3 ครั้ง ตั้งแต่วันแรกที่กลับบ้าน

AAP แนะนำให้ค่อยๆ เพิ่มจนได้รวม 15 ถึง 30 นาทีต่อวันเมื่ออายุราว 7 สัปดาห์ ส่วน WHO แนะนำอย่างน้อย 30 นาทีต่อวัน สำหรับทารกที่ยังไม่คลาน แบ่งเป็นช่วงสั้นๆ ตลอดวัน

ทริกที่ช่วยให้ง่ายขึ้น

• บนอกแม่หรือพ่อ เอนหลังพิงหมอน แล้ววางลูกคว่ำบนอก ลูกได้เงยหน้ามองเรา
• หลังเปลี่ยนผ้าอ้อมหรือหลังตื่นนอน AAP บอกว่าเป็นจังหวะที่ดี
• ลงไปนอนระดับเดียวกับลูก บนเสื่อหรือผ้าปูบนพื้น ให้หน้าเราอยู่ตรงหน้าลูก
• ถ้าลูกยังไม่ชอบในตอนแรก ลองต่อไปวันละนิด AAP บอกว่าเดี๋ยวลูกจะค่อยๆ ชินเอง

แต่ข้อนี้ห้ามพลาดเด็ดขาด: เวลานอนหลับ ให้ลูกนอนหงายเสมอ ถ้าลูกเผลอหลับระหว่างนอนคว่ำ ให้พลิกกลับมานอนหงายบนที่นอนของเขาทันที อ่านเรื่องที่นอนปลอดภัยเพิ่มได้ที่ นอนเตียงเดียวกับลูกแรกเกิด 7 ข้อที่ต้องเช็ก

2. คุย ร้องเพลง แล้วหยุดรอให้ลูกตอบ

คำตอบสั้นๆ: คุยกับลูกตลอดวันเหมือนเขาฟังรู้เรื่อง เล่าสิ่งที่กำลังทำ ร้องเพลงกล่อม แล้ว หยุดรอ ให้ลูกได้ตอบด้วยสายตา ท่าทาง หรือเสียงอ้อแอ้

AAP ระบุว่าการได้ยินของทารก 1 เดือนพัฒนาเต็มที่แล้ว และลูกอาจหันหาเสียงที่คุ้นเคย เสียงพ่อแม่เลยเป็นเสียงที่ลูกสนใจที่สุด

ลองหยิบไปใช้ได้เลย

• ตอนอาบน้ำ: “น้ำอุ่นๆ นะ ล้างแขนซ้าย ล้างแขนขวา”
• ตอนเปลี่ยนผ้าอ้อม: ร้องเพลงช้าง เพลงจันทร์เจ้าขา หรือเพลงกล่อมที่ยายเคยร้อง
• เวลาลูกอ้อแอ้: เลียนเสียงกลับไป แล้วรอให้ลูก “ตอบ”

คุยแล้วรอแบบนี้แหละ ที่ค่อยๆ ปูทางไปสู่ ยิ้มแรกที่ลูกตั้งใจยิ้มให้แม่ ค่ะ

3. ให้ดูหน้าเรา และลายขาวดำใกล้ๆ

คำตอบสั้นๆ: ทารก 1 เดือนมองชัดในระยะ 20 ถึง 30 เซนติเมตร ชอบ หน้าคน มากที่สุด และชอบลายขาวดำหรือลายที่ตัดกันชัด

• หน้าเราคือของเล่นชิ้นแรก ถือลูกให้หน้าห่างราวหนึ่งศอก ทำหน้าตาหลายแบบ ยิ้ม ทำปากจู๋ แลบลิ้นช้าๆ
• ลายขาวดำทำเองได้ วาดวงกลม ลายทาง ตารางหมากรุกด้วยปากกาเมจิกสีดำบนกระดาษขาว แล้วถือให้ลูกดูตอนตื่น
• มองตามช้าๆ ค่อยๆ เลื่อนกระดาษหรือหน้าเราจากข้างหนึ่งไปอีกข้าง ให้ลูกได้ฝึกมองตาม

ไม่ต้องติดภาพเต็มผนังนะ และ อย่าวางกระดาษหรือของเล่นไว้ในที่นอนลูก ตอนนอน หยิบมาเล่นเสร็จแล้วก็เก็บ

4. อุ้มพาเดินดูรอบบ้าน

คำตอบสั้นๆ: อุ้มลูกเดินช้าๆ รอบบ้าน บอกชื่อสิ่งที่เห็น ให้ลูกได้เปลี่ยนมุมมอง ได้ยินเสียงใหม่ๆ และได้ใกล้ชิดเรา

• เดินไปหน้าต่าง “นั่นต้นไม้ ใบไม้ขยับเพราะลมพัด”
• พาไปฟังเสียงในครัว เสียงน้ำไหล เสียงนกหน้าบ้าน
• สัมผัสผ้าหลายแบบ ผ้าฝ้าย ผ้าขนหนู ให้ลูกได้รู้สึกผ่านมือ

บ้านเราร้อน เลือกช่วงเช้าหรือเย็นที่แดดไม่แรง แล้วก็อย่าลืมว่าวัยนี้ต้อง ประคองคอทุกครั้ง เพราะลูกยังชันคอเองไม่ได้ พัฒนาการอื่นๆ ของวัยนี้อ่านเพิ่มได้ที่ พัฒนาการเดือนแรก

5. อ่านหรือเล่านิทาน ตั้งแต่ยังฟังไม่รู้เรื่อง

คำตอบสั้นๆ: ได้ค่ะ ลูกยังไม่เข้าใจเรื่อง แต่ได้ฟังเสียง จังหวะ และน้ำเสียงของเรา ซึ่งช่วยปูพื้นฐานภาษา

กรมอนามัยแนะนำให้พ่อแม่เล่านิทานให้ลูกฟังได้ตั้งแต่อยู่ในท้อง ใช้น้ำเสียงหลายระดับ และเล่าให้จบเรื่อง ส่วน WHO แนะนำว่าเวลาที่ทารกอยู่นิ่งๆ การอ่านและเล่าเรื่องกับผู้ดูแลเป็นกิจกรรมที่ดี

ไม่มีหนังสือนิทานก็ไม่เป็นไร หยิบอะไรมาอ่านออกเสียงให้ลูกฟังก็ได้ หรือเล่าเรื่องวันนี้ของเราเป็นนิทานก่อนนอนก็น่ารักดีค่ะ

แล้วหน้าจอล่ะ เปิดการ์ตูนหรือคลิปเสริมพัฒนาการได้ไหม

คำตอบสั้นๆ: ยังไม่แนะนำค่ะ WHO ไม่แนะนำหน้าจอสำหรับเด็กต่ำกว่า 1 ปี และ AAP แนะนำให้เลี่ยงหน้าจอก่อนอายุ 18 เดือน ยกเว้นวิดีโอคอล

• วิดีโอคอลกับตายาย ปู่ย่า ที่อยู่ต่างจังหวัด ทำได้ เพราะเป็นการคุยโต้ตอบกับคนจริง
• คลิป “เสริมพัฒนาการสมองทารก” ที่มีภาพขาวดำและดนตรี ไม่ได้ดีไปกว่าหน้าเราและกระดาษขาวดำที่วาดเอง
• ถ้าผู้ใหญ่ในบ้านเปิดทีวีทิ้งไว้ ลองชวนปิดตอนที่เล่นกับลูก

ส่วนแม่ที่เปิดคลิปดูเองตอนนั่งให้นมตีสาม ไม่ต้องรู้สึกผิดเลยนะคะ ประเด็นแค่ว่าไม่ใช้หน้าจอเป็น “ของเล่น” ของลูกวัยนี้

ถ้าวันไหนไม่มีแรงเล่นเลย

คำตอบสั้นๆ: ไม่เป็นไรเลยค่ะ ทุกครั้งที่แม่อุ้ม ให้นม เปลี่ยนผ้าอ้อม แล้วพูดกับลูก นั่นก็คือการเล่นแล้ว

วันไหนเหนื่อยมาก ทำแค่ข้อเดียวก็พอ หรือส่งไม้ต่อให้พ่อ ย่า ยาย ช่วยแทน ลูกได้ประโยชน์จากทุกคนที่รักเขาอยู่แล้ว ส่วนเรื่องที่ควรเล่าให้หมอฟัง เช่น ลูกไม่มองหน้าเลยหรือไม่มีท่าทีต่อเสียง อยู่ใน พัฒนาการเดือนแรก แล้วค่ะ

เล่นกับลูกวัยนี้ไม่ต้องเก่ง ไม่ต้องมีอุปกรณ์ ขอแค่มีเราอยู่ตรงนั้น มองหน้ากันสักนาทีสองนาที ลูกก็ได้สิ่งที่ดีที่สุดแล้วค่ะ