ลูกกินนัตโตะได้ไหม กี่เดือนเริ่มได้? ถั่วหมักญี่ปุ่นกลิ่นแรงที่เด็กญี่ปุ่นกินกันตั้งแต่ยังไม่ขวบ

เปิดฝากล่องปุ๊บ กลิ่นลอยมาปั๊บ ยกตะเกียบขึ้นมาเป็นเส้นใยยืดยาวเหมือนชีส แม่หลายคนเห็นนัตโตะครั้งแรกแล้วแอบถอยหนึ่งก้าว แต่พอเปิดคลิปแม่ญี่ปุ่น ลูกวัยยังไม่ขวบกินนัตโตะคลุกข้าวแบบมูมมามอย่างมีความสุข ก็อดสงสัยไม่ได้ว่า เอ๊ะ ลูกเราลองได้ไหมนะ

เรื่องจริงจากในทีมเรา: แม่คนหนึ่งเพิ่งให้ลูกสาววัย 1 ขวบ 10 เดือนลองนัตโตะกับข้าวสวย ตั้งใจจะป้อนคลุกกัน แต่ลูกเลือกเขี่ยแต่ถั่วกิน ข้าวแตะนิดเดียว แล้วก็ชี้ขอเพิ่มอีกรอบ อีกรอบ จนแม่งงว่าตกลงใครชอบนัตโตะกันแน่ เดี๋ยวเราไล่ให้ดูทีละข้อค่ะ ว่าเริ่มได้กี่เดือน ให้ยังไง และต้องระวังอะไรบ้าง

นัตโตะคืออะไร ทำจากอะไร

Quick Answer: นัตโตะคือถั่วเหลืองนึ่งที่หมักด้วยแบคทีเรียชนิดดีชื่อ Bacillus subtilis (สายพันธุ์นัตโตะ) ความเหนียวยืดเป็นใยมาจากสารที่เชื้อสร้างขึ้นระหว่างหมัก ไม่ใช่ของเสียนะคะ

ขั้นตอนบ้านๆ คือ แช่ถั่วเหลือง นึ่งหรือต้มให้นิ่ม ใส่เชื้อนัตโตะ แล้วบ่มในที่อุ่นๆ จนเกิดกลิ่นและใยเหนียว ความหอม ความเหนียว และคุณภาพขึ้นอยู่กับสายพันธุ์เชื้อ วิธีหมัก และพันธุ์ถั่ว

ในซูเปอร์ญี่ปุ่นมีให้เลือก 3 แบบหลักๆ

แบบ	หน้าตา	เหมาะกับ
เม็ดใหญ่	ถั่วเต็มเม็ด	ผู้ใหญ่
เม็ดเล็ก (โคะสึบุ)	เม็ดเล็ก นิ่ม	เด็กโต เคี้ยวได้แล้ว
ฮิกิวาริ (บดหยาบ)	ถั่วแตกเป็นชิ้นเล็ก	เด็กเล็ก ไม่ต้องนั่งสับเอง

ในไทยหาซื้อได้ที่ร้านหรือซูเปอร์ของญี่ปุ่น ส่วนใหญ่ขายแบบแช่แข็งเป็นกล่องเล็กๆ ค่ะ

นัตโตะมาจากไหน ทำไมคนญี่ปุ่นกินกับข้าวทุกเช้า

Quick Answer: ไม่มีใครรู้แน่ชัดว่าเริ่มเมื่อไหร่ แต่ทุกตำนานเล่าคล้ายกันว่า ถั่วเหลืองต้มที่ห่อฟางทิ้งไว้ บังเอิญหมักจนเหนียวและมีกลิ่น แล้วคนก็พบว่ามันอร่อย

• ห่อฟาง: ฟางข้าวมีเชื้อนัตโตะอยู่ตามธรรมชาติ สมัยก่อนจึงห่อถั่วด้วยฟาง ทุกวันนี้เปลี่ยนเป็นกล่องโฟมหรือกล่องกระดาษแทน
• ยุคเอโดะ: มีคนหาบนัตโตะขายตามบ้าน และเริ่มกินราดข้าวสวยกันแพร่หลาย
• ชอบไม่ชอบแบ่งครึ่งประเทศ: จังหวัดอิบารากิ (นัตโตะมิโตะ) ผลิตมากที่สุด ภูมิภาคโทโฮกุกินเยอะที่สุด ส่วนฝั่งตะวันตกของญี่ปุ่นกินน้อยกว่า และหลายคนก็ไม่ไหวกับกลิ่นจริงๆ

ไม่ใช่แค่บ้านเราที่บอกว่า “ของดีต้องกลิ่นแรง” ญี่ปุ่นก็เถียงกันเรื่องนี้มาเป็นร้อยปีแล้วค่ะ

แล้วรู้ไหมคะ ภาคเหนือบ้านเราก็มี “ถั่วเน่า” ถั่วเหลืองหมักที่ใช้เชื้อ Bacillus subtilis กลุ่มเดียวกับนัตโตะเลย งานวิจัยร่วมไทยญี่ปุ่นพบว่าเชื้อในถั่วเน่ามีหลายสายพันธุ์กว่า และบางสายพันธุ์ตรงกับเชื้อนัตโตะของญี่ปุ่นด้วย พูดง่ายๆ คือเป็นญาติห่างๆ กันนั่นเอง

ลูกกินนัตโตะได้ตอนกี่เดือน

Quick Answer: เริ่มได้เมื่อลูกพร้อมกินอาหารเสริมราว 6 เดือน ส่วนแม่ญี่ปุ่นส่วนใหญ่เริ่มช่วงอาหารเสริมระยะกลาง ประมาณ 7 ถึง 8 เดือน แบบสับละเอียดและลวกน้ำร้อน

สองแนวนี้ไม่ได้ขัดกันนะคะ

• Solid Starts (เว็บอาหารเด็กที่หมอและนักโภชนาการเด็กใช้กันเยอะ) บอกว่าให้นัตโตะได้ตั้งแต่ลูกพร้อมกินอาหารเสริม ราว 6 เดือน โดยบดด้วยส้อมแล้วผสมกับข้าวบดหรือเต้าหู้
• คู่มืออาหารเสริมแบบญี่ปุ่น เริ่มจากเต้าหู้ก่อนตั้งแต่ 5 ถึง 6 เดือน แล้วค่อยใช้นัตโตะในระยะกลาง (7 ถึง 8 เดือน) เพราะเนื้อเหนียวกว่าและกลิ่นแรงกว่า

ถ้าเป็นเรา จะเริ่มหลังจากลูกกินข้าวบดและอาหารเนื้อเนียนได้คล่องแล้วสักพัก และเคยลองถั่วเหลืองรูปแบบอื่น (เช่น เต้าหู้อ่อน) มาแล้วไม่มีปัญหา ใครยังไม่แน่ใจว่าลูกพร้อมกินอาหารเสริมหรือยัง อ่าน ลูกเริ่มกินข้าวได้กี่เดือน ก่อนได้เลย

ให้ลูกกินนัตโตะยังไง แยกตามวัย

Quick Answer: ยิ่งเล็กยิ่งต้องสับละเอียดและลดความเหนียว ไม่ใส่ซอสในขวบปีแรก และเริ่มทีละน้อย

วัย	แบบที่ให้	วิธีเตรียม	ปริมาณเริ่มต้น
ราว 6 ถึง 8 เดือน	ฮิกิวาริ หรือสับละเอียด	ลวกน้ำร้อนแล้วสะเด็ดน้ำ บดผสมข้าวบด โจ๊ก หรือเต้าหู้	1 ถึง 2 ช้อนชา (สูตรญี่ปุ่นใช้ราว 5 ถึง 10 กรัม)
ราว 9 ถึง 11 เดือน	ฮิกิวาริ หรือเม็ดเล็ก	ลวกหรืออุ่นสั้นๆ คลุกข้าวนิ่ม ใส่ในไข่สุก หรือผักบด	ค่อยๆ เพิ่มตามที่ลูกกิน
1 ขวบขึ้นไป	เม็ดเล็ก	ราดข้าว คลุกเส้นอุด้ง ไม่ลวกก็ได้ เมื่อลูกเคี้ยวเก่งแล้ว	ราว 10 ถึง 15 กรัมต่อมื้อ

ทริคเล็กๆ ที่แม่ญี่ปุ่นใช้

• ลวกน้ำร้อน ช่วยให้เหนียวน้อยลงและกลิ่นอ่อนลง ลูกกลืนง่ายขึ้น
• ข้าวช่วยได้ ความเหนียวของนัตโตะทำให้เม็ดข้าวเกาะกันเป็นคำ หยิบง่าย ป้อนง่าย
• เก็บได้ แช่แข็งทั้งกล่อง ใช้ให้หมดภายในราว 1 สัปดาห์ ละลายในตู้เย็นหรือที่อุณหภูมิห้อง
• ลูกไม่ชอบกลิ่น ผสมนิดเดียวในอาหารที่ลูกชอบอยู่แล้ว เช่น ไข่ตุ๋น หรือมันบด แล้วค่อยๆ เพิ่ม

อยากได้ไอเดียมื้ออาหารเสริมแบบไทยๆ ไว้สลับกัน ดู อาหารเสริมมื้อแรกของลูก ค่ะ

ซอสกับมัสตาร์ดในกล่อง ใส่ได้ไหม

Quick Answer: ขวบปีแรกไม่ใส่ซอสในซองเลยค่ะ หลัง 1 ขวบใส่ได้แค่นิดเดียว ส่วนมัสตาร์ดเก็บไว้ให้ผู้ใหญ่

• ซอส (ทาเระ) เค็มเกินไปสำหรับเด็กเล็ก คู่มืออาหารเสริมญี่ปุ่นให้ปรุงรสอ่อนมาก “แบบแทบไม่ได้รส” ในช่วงแรก ตัวนัตโตะเองแทบไม่มีโซเดียม รสชาติมาจากการหมักอยู่แล้ว
• มัสตาร์ด (คาราชิ) เผ็ดและเป็นอาหารที่บางคนแพ้ได้อีกตัว แยกไว้ก่อน
• ไข่ดิบ ผู้ใหญ่ญี่ปุ่นชอบตอกไข่ดิบคลุกนัตโตะ สำหรับเด็กเล็กให้ใช้ไข่ที่สุกแล้วเท่านั้นนะคะ

นัตโตะมีประโยชน์อะไรกับลูก

Quick Answer: นัตโตะเป็นโปรตีนจากพืชที่นิ่ม กินง่าย มีใยอาหาร ธาตุเหล็ก แคลเซียม โฟเลต และวิตามินเคสูงมาก แต่ไม่ใช่ยาวิเศษ มันคืออาหารดีๆ อย่างหนึ่งในจานของลูก

ตัวเลขจากตารางคุณค่าทางอาหารของญี่ปุ่น ต่อนัตโตะ 1 กล่อง (50 กรัม) ไม่รวมซอส

สารอาหาร	ต่อ 1 กล่อง 50 กรัม
พลังงาน	ราว 92 กิโลแคลอรี
โปรตีน	ราว 8 กรัม
ใยอาหาร	ราว 5 กรัม
ธาตุเหล็ก	ราว 1.7 มิลลิกรัม
แคลเซียม	ราว 46 มิลลิกรัม
โฟเลต	ราว 65 ไมโครกรัม
วิตามินเค	ราว 435 ไมโครกรัม

เด็กเล็กกินแค่ส่วนหนึ่งของกล่อง ตัวเลขจริงจึงน้อยกว่านี้ แต่ก็พอเห็นภาพว่าทำไมแม่ญี่ปุ่นรักนัก

• ธาตุเหล็กและโปรตีน เด็กหลัง 6 เดือนต้องการธาตุเหล็กจากอาหารมากขึ้น นัตโตะเป็นอีกตัวเลือกจากพืช
• วิตามินเค (K2) งานรีวิวงานวิจัยบอกว่านัตโตะมีวิตามิน K2 ชนิด MK-7 มากกว่าชีสส่วนใหญ่ราว 100 เท่า วิตามินเคช่วยเรื่องการแข็งตัวของเลือดและกระดูก
• ของหมักกับลำไส้ นัตโตะมีเชื้อดีจากการหมักและใยอาหาร ซึ่งเป็นอาหารของจุลินทรีย์ในลำไส้

ที่ต้องบอกตรงๆ คือ เรื่องที่ได้ยินกันบ่อยอย่าง “นัตโตะไคเนส” ช่วยเรื่องหัวใจหรือเส้นเลือด เป็นงานวิจัยในห้องแล็บและในผู้ใหญ่ ยังไม่มีอะไรบอกว่าเด็กต้องกินเพื่อสิ่งนี้ ให้นัตโตะเพราะมันเป็นโปรตีนดีๆ ที่ลูกชอบ ก็เพียงพอแล้วค่ะ

ต้องระวังอะไรบ้าง

Quick Answer: สองเรื่องหลักคือแพ้ถั่วเหลือง และสำลักจากความเหนียว ส่วนคนในบ้านที่กินยาละลายลิ่มเลือดต้องระวังเป็นพิเศษ

1. แพ้ถั่วเหลือง ถั่วเหลืองเป็นหนึ่งในอาหารที่เด็กแพ้บ่อย สมาคมภูมิแพ้ออสเตรเลีย (ASCIA) แนะนำให้ลูกได้ลองอาหารกลุ่มนี้ภายในขวบปีแรกเมื่อพร้อม และถ้าลูกกินได้ดีก็ให้ต่อเนื่องอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง ลองถั่วเหลืองแบบเนื้อเนียนอย่างเต้าหู้อ่อนก่อน ให้ทีละอย่าง ตอนกลางวันที่ลูกสบายดี จะได้สังเกตอาการได้

2. สำลัก นัตโตะนิ่มก็จริง แต่เหนียวและติดปากติดคอได้ ให้ลูกนั่งตัวตรงในเก้าอี้กินข้าว ผู้ใหญ่อยู่ใกล้ตลอด ไม่ให้กินตอนวิ่งเล่นหรือนอน ส่วนถั่วแข็งอย่างถั่วลิสงหรือถั่วคั่ว เมืองโอซาก้าแนะนำไม่ให้เด็ก 5 ขวบลงมากินเลย อันนั้นคนละเรื่องกับนัตโตะที่นิ่มนะคะ

3. ยาละลายลิ่มเลือดในบ้าน ถ้าปู่ย่าตายายกินยาวาร์ฟาริน (warfarin) อยู่ องค์การอาหารและยาของญี่ปุ่น (PMDA) แนะนำให้งดนัตโตะ เพราะทั้งวิตามินเคและเชื้อนัตโตะที่สร้างวิตามินเคในลำไส้ไปลดฤทธิ์ยา และผลอยู่ได้หลายวัน ระวังอย่าให้ท่านแบ่งชิมจากชามหลาน ส่วนเด็กที่ได้ยากลุ่มนี้ (พบน้อยมาก) ถามแพทย์ก่อนเสมอ

4. สลับเมนู นัตโตะกินบ่อยได้ แต่สลับกับไข่ ปลา ไก่ เนื้อ เต้าหู้ ผักหลากสี ลูกจะได้สารอาหารครบ และไม่ติดอยู่เมนูเดียว ใครลูกเริ่มเลือกกิน อ่าน ลูกกินยาก เลือกกิน ต่อได้ค่ะ

ไปโรงพยาบาลเลยถ้า…

Quick Answer: ถ้าลูกมีอาการแพ้รุนแรงหรือหายใจไม่ออกหลังกิน โทร 1669 หรือไปห้องฉุกเฉินทันที

• หายใจลำบาก หายใจเสียงดังหวีด ไอไม่หยุด เสียงแหบ
• ปาก ลิ้น หน้า หรือตาบวม
• ผื่นลมพิษขึ้นทั่วตัว ร่วมกับอาเจียนหลายครั้ง
• ซึม ตัวอ่อนปวกเปียก หน้าซีดหรือเขียว
• สำลักแล้วร้องไม่มีเสียง ไอไม่ออก หายใจไม่ได้

ถ้ามีแค่ผื่นแดงเล็กน้อยรอบปากตรงที่อาหารโดน และไม่มีอาการอื่น อาจเป็นแค่ผิวระคายเคือง ASCIA บอกว่าลองให้ใหม่ได้วันที่ลูกสบายดี แต่ถ้าไม่แน่ใจ ถ่ายรูปไว้แล้วถามกุมารแพทย์ก่อนให้ซ้ำค่ะ

สรุปแบบเอาไปใช้ได้เลย

ราว 6 ถึง 8 เดือน: ฮิกิวาริ ลวกน้ำร้อน บดกับข้าว 1 ถึง 2 ช้อนชา ไม่ใส่ซอส 9 ถึง 11 เดือน: คลุกข้าวนิ่ม ใส่ไข่สุก ค่อยๆ เพิ่ม 1 ขวบขึ้นไป: เม็ดเล็กราดข้าว ซอสนิดเดียว มัสตาร์ดไม่ต้อง

กลิ่นแรงสำหรับแม่ อาจเป็นเมนูโปรดของลูกก็ได้นะคะ ถ้าลูกเขี่ยแต่ถั่วกินแล้วชี้ขอเพิ่ม ก็ปล่อยให้เขาสนุกกับมันไปเลยค่ะ