ท้องแข็งทั้งคืน ไปโรงพยาบาลเลยไหม? วิธีแยกเจ็บครรภ์เตือนกับเจ็บจริงแบบแม่ๆ จับเวลา
เจ็บครรภ์เตือนมาไม่สม่ำเสมอ ไม่แรงขึ้น และหายเมื่อเปลี่ยนท่า ส่วนเจ็บจริงถี่ขึ้น นานขึ้น แรงขึ้นเรื่อยๆ จับเวลายังไง และอาการไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที
ตีสองกว่า ท้องแข็งปั้กเป็นรอบที่เท่าไหร่ไม่รู้ สามีหลับสบาย เราก็นอนลูบท้องแล้วคิดวนไปมาว่า “ไปเลยดีไหม หรือไปแล้วเขาจะให้กลับบ้าน” แม่ท้องไตรมาสสามแทบทุกคนเคยเจอคืนแบบนี้ค่ะ
เอาจริงๆ เจ็บเตือนกับเจ็บจริงแยกกันได้ค่อนข้างชัดนะ แค่ จับเวลา แล้วสังเกตอาการร่วมไปด้วย เดี๋ยวเราสรุปวิธีแบบที่ทำได้จริงตอนตีสองให้ พร้อมอาการที่ไม่ต้องมานั่งจับเวลาเลย ไปโรงพยาบาลได้ทันที
เจ็บครรภ์เตือนคืออะไร ทำไมท้องแข็งทั้งที่ยังไม่คลอด
คำตอบสั้นๆ: เจ็บครรภ์เตือน (Braxton Hicks) คือมดลูกซ้อมบีบตัว รู้สึกเหมือนท้องตึงแข็งหรือปวดหน่วงคล้ายปวดประจำเดือน มาไม่เป็นจังหวะ และไม่ได้ทำให้ปากมดลูกเปิด
Cleveland Clinic บอกว่าเจ็บครรภ์เตือนเริ่มได้ตั้งแต่ไตรมาสสอง และมักมีตัวกระตุ้น เช่น
- ดื่มน้ำน้อย (อากาศร้อนบ้านเราทำให้ขาดน้ำง่ายมาก)
- กระเพาะปัสสาวะเต็ม
- เดินเยอะ ยกของหนัก หรือทำงานบ้านทั้งวัน
- หลังมีเพศสัมพันธ์
ตอนเจ็บเตือน คุณแม่ส่วนใหญ่ยังคุยเล่น เดินไปมาได้ตามปกติค่ะ
เจ็บเตือนกับเจ็บจริง ต่างกันตรงไหน
คำตอบสั้นๆ: เจ็บเตือนมาไม่สม่ำเสมอ ไม่แรงขึ้น และหายเมื่อพักหรือเปลี่ยนท่า เจ็บจริงมาเป็นจังหวะ ถี่ขึ้น นานขึ้น แรงขึ้น และไม่หายไม่ว่าจะทำอะไร
| เจ็บครรภ์เตือน | เจ็บครรภ์จริง | |
|---|---|---|
| จังหวะ | มาๆ หายๆ ไม่เป็นเวลา | เป็นจังหวะ ห่างเท่าๆ กัน แล้วถี่ขึ้น |
| ความแรง | เท่าเดิมหรือเบาลง | แรงขึ้นเรื่อยๆ |
| ความนาน | สั้น ไม่นานขึ้น | นานขึ้นเรื่อยๆ |
| ตำแหน่ง | มักตึงที่ท้องด้านหน้า หรือหน่วงขาหนีบ | มักเริ่มปวดหลังส่วนล่าง แล้วร้าวมาด้านหน้า |
| พอพักหรือเปลี่ยนท่า | ดีขึ้นหรือหาย | ไม่หาย |
| อาการร่วม | มักไม่มี | อาจมีมูกเลือด หรือน้ำเดิน |
NHS สรุปไว้สั้นๆ จำง่ายดี ว่าเจ็บเตือน “ไม่นาน ไม่ถี่ และไม่ค่อยๆ แรงขึ้น” ส่วนเจ็บจริงจะ “นานขึ้น แรงขึ้น และถี่ขึ้น” เมื่อการคลอดใกล้เข้ามา
จับเวลาท้องแข็งยังไงให้ถูก
คำตอบสั้นๆ: จดสองอย่าง คือความถี่ (จากเริ่มครั้งนี้ถึงเริ่มครั้งถัดไป) และความนาน (จากเริ่มจนคลาย) ต่อเนื่องอย่างน้อย 30 ถึง 60 นาที
ทำตามนี้ได้เลยค่ะ
- เปิดนาฬิกาจับเวลาในมือถือ หรือแอปจับเวลาท้องแข็ง
- พอเริ่มรู้สึกท้องแข็ง จดเวลาเริ่ม
- พอท้องคลาย จดเวลาคลาย จะได้ความนานของครั้งนั้น
- พอเริ่มแข็งครั้งถัดไป จดเวลาเริ่มอีกครั้ง ช่วงห่างระหว่าง “เริ่มกับเริ่ม” คือความถี่
- ระหว่างนั้นลองดื่มน้ำ เข้าห้องน้ำ แล้วนอนตะแคงพัก ถ้าเป็นเจ็บเตือน มักจะห่างลงหรือหายไปเอง
ตัวอย่างการจด: 02:10 ถึง 02:11, 02:17 ถึง 02:18, 02:22 ถึง 02:23 แปลว่าห่างกันราว 5 ถึง 7 นาที นานครั้งละราว 1 นาที และเริ่มถี่ขึ้น แบบนี้เริ่มเตรียมตัวได้แล้วนะคะ
ท้องแข็งถี่แค่ไหนถึงควรไปโรงพยาบาล
คำตอบสั้นๆ: หลักที่ใช้บ่อยสำหรับท้องแรกคือ 5-1-1 ท้องแข็งทุก 5 นาที นานครั้งละราว 1 นาที ต่อเนื่อง 1 ชั่วโมง ท้องที่สองขึ้นไปควรไปเร็วกว่านั้น
- 5 ท้องแข็งทุก 5 นาทีหรือถี่กว่า
- 1 แต่ละครั้งนานประมาณ 1 นาที
- 1 เป็นแบบนี้ต่อเนื่องมา 1 ชั่วโมง
โรงพยาบาลศรีสุโขใช้หลักนี้เป็นแนวทาง ส่วน NHS แนะนำให้โทรหาหน่วยคลอดเมื่อท้องแข็งสม่ำเสมอทุก 5 นาทีหรือถี่กว่า และโรงพยาบาลสินแพทย์แนะนำว่า ท้องที่สองขึ้นไปให้ไปเลยเมื่อเริ่มเจ็บจริง เพราะมักคลอดเร็วกว่าท้องแรก
บางบ้านต้องออกเร็วกว่านั้นอีก เช่น บ้านไกลโรงพยาบาล รถติดช่วงเย็นในเมือง หรือหมอเคยบอกว่าครรภ์นี้มีความเสี่ยง ถ้าเป็นเรา จะถามหมอไว้เลยตอนนัดช่วง 36 สัปดาห์ว่า “ครรภ์เราควรมาตอนไหน” แล้วจดไว้ในสมุดสีชมพูค่ะ
ไปโรงพยาบาลเลยถ้า… (ไม่ต้องรอจับเวลา)
คำตอบสั้นๆ: น้ำเดิน มีเลือดออก ลูกดิ้นน้อยลง อายุครรภ์ไม่ถึง 37 สัปดาห์แต่ท้องแข็งสม่ำเสมอ หรือเจ็บจนเดินหรือพูดไม่ไหว ไปทันทีค่ะ
- น้ำเดิน มีน้ำใสไหลออกทางช่องคลอด ไม่ว่าจะเจ็บท้องหรือไม่ ถ้าน้ำมีสีเขียว น้ำตาล หรือมีกลิ่น ยิ่งต้องรีบ
- มีเลือดสดออกทางช่องคลอด มากกว่ามูกปนเลือดเล็กน้อย
- ลูกดิ้นน้อยลงหรือเปลี่ยนไปจากปกติ (อ่านวิธีสังเกตที่ นับลูกดิ้นในสมุดสีชมพู)
- อายุครรภ์ต่ำกว่า 37 สัปดาห์ แล้วท้องแข็งเป็นจังหวะ อาจเป็นการเจ็บครรภ์คลอดก่อนกำหนด
- NHS ระบุว่า ท้องแข็งแต่ละครั้งนานเกิน 2 นาที หรือมากกว่า 6 ครั้งใน 10 นาที ให้ติดต่อโรงพยาบาลทันที
- ปวดหัวรุนแรง ตาพร่า จุกใต้ลิ้นปี่ อาจเป็น อาการครรภ์เป็นพิษ
- รู้สึกอยากเบ่งมาก หรือคิดว่าลูกกำลังจะออก ให้โทร 1669
ถ้าไปแล้วหมอให้กลับบ้าน เสียหน้าไหม
คำตอบสั้นๆ: ไม่เสียหน้าเลยค่ะ การไปแล้วพยาบาลตรวจว่ายังไม่เปิดแล้วให้กลับไปรอที่บ้าน เป็นเรื่องที่เกิดขึ้นบ่อยมาก
พยาบาลห้องคลอดอาจตรวจภายในดูการเปิดของปากมดลูก แล้วฟังเสียงหัวใจลูก ถ้ายังเป็นระยะต้นๆ ก็จะให้กลับไปพักที่บ้าน พร้อมบอกว่าควรกลับมาตอนไหน มองอีกมุมก็คือได้ซ้อมเส้นทางจริง ได้เช็กว่า กระเป๋าไปคลอด ครบหรือยังไปในตัวด้วย
ระหว่างรอที่บ้าน ทำอะไรได้บ้าง
คำตอบสั้นๆ: ดื่มน้ำ เข้าห้องน้ำ อาบน้ำอุ่น เปลี่ยนท่า และพักให้ได้มากที่สุด ถ้าเป็นเจ็บเตือนมักจะดีขึ้น
- จิบน้ำเปล่าบ่อยๆ
- เดินช้าๆ ถ้านั่งนาน หรือนอนตะแคงพักถ้าเดินมาทั้งวัน
- อาบน้ำอุ่นพอดี หายใจยาวๆ ช้าๆ
- กินของเบาๆ ย่อยง่าย ถ้ายังหิว
- ปลุกคนในบ้านมาช่วยจดเวลา (ใช่ค่ะ ปลุกได้) เราจะได้โฟกัสกับการหายใจ
คืนที่ท้องแข็งทั้งคืนนี่เหนื่อยทั้งกายทั้งใจจริงๆ ค่ะ ไม่ว่าคืนนี้จะเป็นเจ็บเตือนหรือเจ็บจริง เชื่อความรู้สึกตัวเองไว้นะ ถ้าใจไม่สบาย ไปให้พยาบาลตรวจก็ไม่เคยผิดเลย
คำถามที่แม่ๆ ถามบ่อย
01เจ็บครรภ์เตือนเริ่มตอนกี่เดือน
เจ็บครรภ์เตือนเริ่มได้ตั้งแต่ไตรมาสสอง แต่มักรู้สึกชัดขึ้นในไตรมาสสาม และไม่ใช่ทุกคนที่จะรู้สึก
02ท้องแข็งบ่อย อันตรายไหม
ท้องแข็งเป็นพักๆ ที่ไม่สม่ำเสมอและหายเมื่อพักมักเป็นเจ็บครรภ์เตือน แต่ถ้าอายุครรภ์ยังไม่ถึง 37 สัปดาห์แล้วท้องแข็งสม่ำเสมอ หรือมีน้ำเดิน มีเลือด ควรไปโรงพยาบาลทันที เพราะอาจเป็นการเจ็บครรภ์คลอดก่อนกำหนด
03เจ็บท้องจริงกี่นาทีถึงไปโรงพยาบาล
หลักที่ใช้กันบ่อยคือ 5-1-1 คือท้องแข็งทุก 5 นาที นานครั้งละราว 1 นาที ต่อเนื่อง 1 ชั่วโมง ท้องที่สองขึ้นไปหรือบ้านไกลโรงพยาบาล ควรไปเร็วกว่านั้น และถามหมอล่วงหน้าว่าควรมาตอนไหน
04จับเวลาท้องแข็งยังไง
นับจากตอนเริ่มท้องแข็งครั้งหนึ่ง ถึงตอนเริ่มท้องแข็งครั้งถัดไป คือความถี่ และนับจากเริ่มจนคลายของแต่ละครั้ง คือความนาน จดต่อกันอย่างน้อย 30 ถึง 60 นาทีจะเห็นแพทเทิร์นชัดขึ้น
05น้ำเดินแต่ยังไม่เจ็บท้อง ต้องไปโรงพยาบาลไหม
ต้องไปค่ะ ถ้ามีน้ำใสๆ ไหลออกทางช่องคลอด ไม่ว่าจะเจ็บท้องหรือไม่ ให้ใส่ผ้าอนามัยแล้วไปโรงพยาบาลเลย และสังเกตสีของน้ำไว้บอกพยาบาล
06มูกเลือดออกแปลว่าจะคลอดเลยไหม
มูกปนเลือดเล็กน้อยเป็นสัญญาณว่าปากมดลูกเริ่มเปลี่ยน อาจคลอดภายในไม่กี่ชั่วโมงหรือไม่กี่วันก็ได้ แต่ถ้าเป็นเลือดสดปริมาณมาก ให้ไปโรงพยาบาลทันที